Tarihsel ve Dogmatik Açıdan Depositum Irregulare nin Karşılığı Olarak Kullanılan Terimler Üzerine

Roma hukukunda, sonraki dönemlerde depositum irregulare olarak adlandırılmış olan olağan dışı, atipik veya düzensiz saklama sözleşmesi, pek çok tartışmaya konu olmakla birlikte Roma hukuku ve ortak hukuktan günümüze kadar varlığını sürdürmüş bir hukukî müessesedir. Depositum irregulare, genellikle bir miktar para veya başka mislî eşyanın, açık bir şekilde yani kapalı veya mühürlenmiş bir kutu ya da kese içine konulmadan, saklanmak üzere saklayana bırakılmasıyla kurulan bir sözleşmedir. Saklayan almış olduğu paranın veya mislî eşyanın mülkiyetini kazanır ve aldığı şeyleri aynen değil aynı cins ve miktarda olacak şekilde iade etme borcu altına girer. Taşıdığı bu özelliklerden dolayı depositum irregulare, tüketim ödüncü sözleşmesine (mutuum) oldukça benzemektedir. Bununla birlikte depositum irregulare’nin onu tüketim ödüncü sözleşmesinden (mutuum’dan) ayıran bazı niteliklerinin bulunduğu da ileri sürülmektedir. Depositum irregulare’nin farklı sözleşmelerden unsurlar barındıran bu karışık yapısı, hem muhtelif ülkelerin kanunlarında ilgili sözleşmenin farklı şekillerde düzenlenmiş olması hem de Türk hukuk doktrininde depositum irregulare’nin karşılığı olarak kullanılan terimlerde bir birlik olmaması gibi sonuçlar doğurmuştur. Bu çalışmada bir yandan Türk hukuk doktrininde müessese ile ilgili farklı terminolojik yaklaşımlar ele alınırken diğer yandan depositum irregulare’nin Türk Borçlar Kanunu’nda ve İsviçre, Almanya, İtalya, İspanya, Arjantin gibi Romanist hukuk geleneğinden etkilenmiş olan diğer bazı ülkelerin kanunlarında ne şekilde düzenlendiği ana hatlarıyla açıklanacaktır.