Yapay Zekâya Bağımlı Davranışlar: Davranışsal Kontrolsüzlük, Duygusal Bağlanma ve Bilişsel Zayıflama

Bu çalışmanın amacı, genç yetişkinlerin yapay zekâ (YZ) kullanımına yönelik bağımlılık eğilimlerini değerlendirmek için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Griffiths'in Bağımlılık Bileşenleri Modeli ve Teknolojik Belirlenimcilik Kuramı temel alınarak tasarlanan çalışma, iki aşamalı veri toplama süreci ile yürütülmüştür. İlk aşamada 307 katılımcıdan elde edilen verilerle açımlayıcı faktör analizi (AFA) gerçekleştirilmiş; ikinci aşamada ise bağımsız 361 kişilik örneklemden elde edilen verilerle ölçüm modelinin geçerliliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Kapsam geçerliliği uzman görüşleriyle sağlanmış ve pilot uygulamanın ardından ölçeğin nihai formu 25 maddeden oluşmuştur. AFA sonuçları üç boyutlu bir yapı ortaya koymuştur: Davranışsal Kontrolsüzlük, Duygusal Bağlanma ve Bilişsel Zayıflama. İç tutarlılık analizlerinde Cronbach α katsayıları .82 ile .95 arasında değişmiş ve yüksek düzeyde güvenirlik elde edilmiştir. Ölçek puanları, teknoloji ve internet bağımlılığı ölçekleriyle istatistiksel açıdan anlamlı ve pozitif korelasyonlar göstermiş; bu durum ölçüt geçerliğini desteklemiştir. Bulgular, geliştirilen ölçeğin bireylerin YZ kullanımına ilişkin davranışsal, duygusal ve bilişsel eğilimlerini kapsamlı biçimde değerlendirebildiğini ortaya koymaktadır. Dijital bağımlılık literatürüne katkı sağlamasının yanı sıra bu ölçek, psikolojik danışmanlık, eğitim ortamları ve teknoloji okuryazarlığı programlarında riskli YZ kullanım örüntülerini belirlemek amacıyla da uygulanabilir.