Abstract: Iran’s oil and gas industry, as a principal hub for attracting domestic and foreign investments, faces substantial challenges in contractual arrangements and dispute resolution mechanisms. Due to their long-term, complex nature, investment partnership contracts are invariably exposed to economic volatility, evolving legal frameworks, and political risks. Although existing guidelines issued by the Planning and Budget Organization and the Ministry of Oil aim to establish order in contractual relations and provide for index adjustments, their rigid structures—marked by inflexible regulation, static coefficients, and internal dispute resolution committees—do not create a sufficiently secure investment environment for the private sector. This study, adopting an interdisciplinary and descriptive-analytical methodology, contends that integrating three complementary mechanisms—the “Arefi Contractual Equilibrium Theory” with its seven dynamic and project-specific formulas, “Guided Arbitration” as an innovative dispute resolution technique, and the “Arbitration Protocol” serving as a guarantee of arbitrators’ competence and impartiality—can establish an effective model enhancing investor confidence. Findings suggest that this tripartite framework not only recalibrates contractual relationships under both normal and crisis conditions but also fortifies independence and transparency in dispute resolution processes, thereby elevating investment security within the oil sector. Keywords: Oil and Gas Investment, Contractual Equilibrium Theory (ACED), Guided Arbitration, Arbitration Protocol, Dispute Resolution. چکیده: صنعت نفت و گاز ایران، بهعنوان کانون اصلی جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی، با چالشهای بنیادین در حوزه قراردادها و سازوکارهای حل اختلاف روبهرو است. قراردادهای مشارکت سرمایهگذاری در این صنعت به دلیل ماهیت بلندمدت و پیچیده، همواره در معرض نوسانات اقتصادی، تغییرات حقوقی و ریسکهای سیاسی قرار دارند. دستورالعملهای فعلی سازمان برنامه و بودجه و وزارت نفت، اگرچه با هدف ایجاد نظم در روابط قراردادی و پیشبینی تعدیل شاخصها تدوین شدهاند، اما به سبب ساختاری مانند عدم وجود مقررات منعطف برای تعدیل، ضرایب ثابت و ایستا و استفاده از هیأتهای حل اختلاف درونسازمانی، شرایط مناسب و امنی را برای سرمایهگذاری بخش خصوصی فراهم نمیکنند. پرسش اساسی این است که برای این چالش چه راهکاری مفید است؟ مقاله حاضر با رویکردی میانرشتهای و روش توصیفی–تحلیلی، بر آن است تا نشان دهد که ترکیب سه سازوکار مکمل یعنی «تئوری تعادلی قراردادی عارفی» با هفت فرمول پویا و پروژهمحور، «داوری هدایتگر» بهعنوان شیوهای نوین در حل اختلاف، و «قرارنامه داوری» بهمثابه سند تضمینکننده صلاحیت و بیطرفی داوران، میتواند الگویی کارآمد برای ارتقای اعتماد سرمایهگذاران فراهم سازد. یافتهها نشان میدهد که این الگوی سهگانه، ضمن بازتنظیم روابط قراردادی در شرایط عادی و بحرانی، استقلال و شفافیت در فرآیند حل اختلاف را تقویت کرده و بدینترتیب امنیت سرمایهگذاری در صنعت نفت را ارتقاء میدهد. کلیدواژهها: سرمایهگذاری نفت و گاز، تئوری تعادلی قراردادی عارفی (ACED)، داوری هدایتگر، قرارنامه داوری، حل اختلاف. Publication Note / یادداشت انتشار: This paper is the full version of the study accepted under code 1091-OPCI (R1)-FULL for the International Conference on Investment and Financing in the Oil, Gas, and Petrochemical Industry (Allameh Tabataba’i University, 2025). نسخه کامل پژوهش با کد 1091-OPCI (R1)-FULL ارائه شده در همایش بینالمللی سرمایهگذاری و تأمین مالی در صنعت نفت، گاز و پتروشیمی (دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۴۰۴). Note: This conference is officially indexed by the Islamic World Science Citation Center (ISC) under code 04250-86611.
Farshid Arefi (Tue,) studied this question.