Okul Öncesi Dönemde Epistemik Merakın Yordayıcıları Aile, Çocuk Özellikleri ve Mizaç

Epistemik merak, öğrenme ve keşfin temel itici gücü olup okul öncesi dönemde bilişsel ve akademik gelişim için kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışma, erken çocukluk döneminde epistemik merakın yordayıcılarını inceleyerek çocuk özellikleri, ebeveynlik ve mizaç üzerine odaklanmaktadır. Çalışmanın katılımcıları, Türkiye’nin Aydın ilinde anaokullarına devam eden 48–77 ay aralığındaki 347 çocuktan oluşmaktadır. Çocukların ebeveynleri demografik bilgi formu, Çocuklar için Kısa Mizaç Ölçeği ve Küçük Çocuklar için Epistemik Merak Ölçeğini doldurmuştur. Veriler t-testi, ANOVA, korelasyon ve hiyerarşik regresyon analizleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, yaş ve cinsiyetin epistemik merak üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığını, ancak okul öncesi deneyim, kardeş sayısı ve okulun sosyoekonomik düzeyinin anlamlı farklılaşmalar gösterdiğini ortaya koymuştur. Özellikle, okul öncesi deneyimi olan çocukların ilgi-türü merakı daha yüksek bulunmuş, kardeş sayısının artması ise genel merakı azaltmıştır. Ayrıca, sosyoekonomik düzeyi düşük okul bağlamlarında çocukların merak puanlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Regresyon analizleri, mizaç faktörlerinin demografik değişkenlerden daha güçlü yordayıcılar olduğunu göstermiştir. Sıcakkanlılık ve sebatkârlık hem ilgi-türü hem de yoksunluk-türü merakı pozitif yönde yordarken, tepkisellik ve ritmiklik merakı negatif yönde yordamıştır. Çocukların farklı bağlamlarda meraklarının desteklenmesi, erken eğitimde daha derin bir katılımı teşvik etmek açısından önemlidir. Gelecek araştırmalar, nedensel mekanizmaları incelemek için boylamsal ve yapısal modellere odaklanabilir. Ayrıca, merak boyutlarının ayrı ayrı araştırılması hem kuramsal hem de eğitimsel uygulamalar açısından daha ayrıntılı içgörüler sağlayabilir.