Integration of Religious, Ethical, and Mystical Dimensions of Justice in Alawi Governance

عدالت، به‌عنوان آرمانی متعالی، معیار سنجش مشروعیت حکمرانی در اندیشه و عمل سیاسی است. این پژوهش با هدف ارائه تحلیلی یکپارچه از سه بُعد عدالت در سیره حکومتی امام علی (ع) انجام شده است. در این الگو، عدالت دینی به‌عنوان «تکلیف الهی و شریعت» تعریف می‌شود که ریشه در فرامین وحیانی دارد و در قالب احکام شرعی و مسئولیت‌های اجتماعی تجلی می‌یابد. عدالت اخلاقی به‌مثابه «فضیلت نفسانی و تعادل قوای درونی» است که از رهگذر تهذیب نفس و پرهیز از افراط و تفریط محقق شده و پایه پیوندهای اجتماعی را استوار می‌سازد. عدالت عرفانی نیز «حقیقتی وجودی و تجلی توحید» در عرصه حکمرانی دانسته می‌شود که عدالت را از سطح روابط اجتماعی فراتر برده و آن را ظل وحدت الهی و قانون حاکم بر نظام آفرینش می‌داند. یافته‌های این تحقیق با روش تحلیلی-تطبیقی و با مطالعه منابعی چون قرآن ، نهج‌البلاغه و متون عرفانی نشان می‌دهد که حکمرانی امام علی (علیه‌السلام) الگویی بی‌بدیل از «حکمرانی تمام‌ساحتی» را ارائه می‌دهد که در آن، این سه بُعد در تعاملی پویا و تکاملی تلفیق شده‌اند. در این الگو، شریعت (حق)، اخلاق (فضیلت) و عرفان (حقیقت) نه در تقابل، بلکه نظامی یکپارچه را شکل می‌دهند. عدالت عرفانی به عنوان باطن و حقیقت متعالی، در قالب عدالت دینی (تکالیف شرعی) و عدالت اخلاقی (تربیت نفس و نظام‌سازی اجتماعی) متجلی می‌شود و در نهایت به تحقق «حکمرانی عادلانه علوی» می‌انجامد. دستاورد نهایی این تحقیق، ارائه الگویی جامع و عملی از حکمرانی است که با پرهیز از تقلیل‌گرایی و تلفیق همزمان ابعاد دینی، اخلاقی و عرفانی، پاسخی ژرف به بحران عقلانیت جزئی‌نگر در حکمرانی مدرن محسوب شده و می‌تواند الهام‌بخش مصلحان برای تحقق جامعه‌ای عادلانه در پرتو معنویت، اخلاق و دین باشد.