The Rule of Trust in Cyberspace and Trust Data; From Traditional Jurisprudence to Modern Data Law

پژوهش حاضر، به بررسی تطبیقی و تحلیلی توسعه مفهومی قاعده بنیادین فقه اسلامی «استیمان» از قلمرو سنتی اموال عینی به حوزه نوپدید «داده‌های امانی در فضای مجازی» می‌پردازد. استیمان ناظر به مواردی است که مال یا حق، با رضایت صاحب آن، در ید شخص دیگری قرار می‌گیرد و تا زمانی که امین مرتکب تعدی یا تفریط نشود، ضامن محسوب نمی‌گردد. در فقه سنتی، قلمرو اصلی این قاعده عمدتاً به اموال عینی، اعم از منقول و غیرمنقول محدود بوده و موضوع آن، اشیای مادی و قابل تملک خارجی است. با این حال، تحولات ناشی از گسترش فناوری اطلاعات و فضای سایبری، مفهوم مال و امانت را با چالش‌های نوینی مواجه ساخته است. امروزه داده‌های شخصی، اطلاعات محرمانه، حساب‌های کاربری و محتوای دیجیتال، اگرچه فاقد عینیت مادی‌اند، اما واجد ارزش اقتصادی، شخصی و اعتباری بوده و در عمل، بر پایه اعتماد کاربران در اختیار پلتفرم‌ها و اشخاص ثالث قرار می‌گیرند. این تحقیق با روشی تحلیلی-توصیفی و با بهره‌گیری از منابع فقهی اصیل و مطالعات پیشرو حقوقی معاصر، در صدد است تا مبنایی فقهی-حقوقی مستحکم برای مفهوم «امانت دیجیتال» ارائه دهد. نوآوری اصلی این مقاله در بازخوانی ظرفیت‌های درونی قاعده استیمان (مانند ملاک اذن، اعتماد، منع خیانت و ضمان ناشی از تعدی و تفریط) و انطباق آن با ماهیت غیرعینی و ارزشمند داده‌ها نهفته است. این پژوهش، به دنبال اثبات قابلیت تعمیم و کاربرد قاعده استیمان به عنوان پایه حمایتی فقهی و حقوقی از داده‌های امانی کاربران در پلتفرم‌های دیجیتال است. یافته‌های کلیدی، امکان‌سنجی این توسعه مفهومی را اثبات کرده و راه را برای تدوین چارچوب‌های حقوقی نوین در مواجهه با چالش‌های حریم خصوصی و امنیت داده‌ها در عصر دیجیتال هموار می‌سازد.