Alavi Governance, Principles of Judicial Procedure, Conduct of Imam Ali (Peace be Upon Him), Fair Trial, and the Iranian Criminal Justice System

حکمرانی علوی، جلوه‌ای کامل از حکومت بر پایه‌ی عدالت، قانون‌گرایی و رعایت کرامت انسان است. در نظام حکمرانی امام علی‌(ع)، عدالت نه صرفاً یک ارزش اخلاقی، بلکه محور تمامی تصمیم‌ها و رفتارهای سیاسی، اداری و قضایی بود. آن حضرت با تکیه بر اصولی چون نظارت بر قضات، مساوات در برابر قانون، حفظ حقوق مردم و استقلال قاضی، الگویی ماندگار از حکومت اسلامی عدالت‌محور ارائه داد تحقق دادرسی عادلانه از مهم‌ترین اهداف نظام‌های قضایی و از ارکان اساسی عدالت اجتماعی به‌شمار می‌رود. در اندیشه‌ اسلامی، سیره‌ امام علی‌(ع) نمونه‌ای ممتاز از عدالت قضایی و رعایت حقوق انسان‌ها در فرآیند دادرسی است. پژوهش حاضر با عنوان با رویکردی توصیفی–تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، به بررسی تطبیقی اصول دادرسی در سیره‌ علوی و نظام کیفری جمهوری اسلامی ایران می‌پردازد. مسئله‌ اصلی تحقیق، میزان انطباق اصول بنیادین دادرسی در سیره‌ امام علی‌(ع) همچون اصل برائت، بی‌طرفی قاضی، منع شکنجه، حق دفاع و تساوی سلاح‌ها با اصول پذیرفته‌شده در نظام کیفری معاصر ایران است. ضرورت این پژوهش در آن است که نظام حقوقی ایران مبتنی بر فقه امامیه و آموزه‌های اسلامی است؛ بنابراین، تحلیل تطبیقی میان این دو نظام می‌تواند به غنای نظری حقوق کیفری و ارتقای عدالت قضایی در کشور یاری رساند. هدف اصلی این پژوهش، تبیین و تحلیل تطبیقی اصول دادرسی عادلانه در سیره‌ی امام علی(ع) و نظام کیفری جمهوری اسلامی ایران است تا ابعاد آن در فرآیند دادرسی به‌صورت منسجم بررسی گردد. روش این پژوهش به صورت توصیفی- تحلیلی با ابزار کتابخانه‌ای است و یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که میان سیره‌ امام علی‌(ع) و اصول دادرسی در قوانین کیفری ایران، انطباق و هم‌پوشانی گسترده‌ای وجود دارد و بسیاری از اصول حقوقی معاصر برگرفته از همان مبانی عدالت‌محور و انسان‌گرایانه‌ سیره‌ علوی است. در نتیجه، می‌توان گفت نظام کیفری ایران در بنیان خود بازتابی از عدالت قضایی علوی است و تداوم توجه به این مبانی می‌تواند نقش مهمی در کارآمدسازی فرآیند دادرسی ایفا کند.