چکیده ربا یکی از مهمترین چالشهای اقتصادی و اجتماعی در جوامع اسلامی است که به دلیل حرمت شرعی قطعی و آثار مخرب آن بر عدالت توزیعی، رفاه اقتصادی و همبستگی اجتماعی، نیازمند بررسی جامع است. مسئله اصلی تحقیق، تأثیر ربا بر افزایش نابرابری درآمدی، گسترش فقر ساختاری، تضعیف عدالت اقتصادی، تعطیلی قرضالحسنه و تشدید شکاف طبقاتی، و راهکارهای مقابله با آن در چارچوب فقهی، حقوقی و اقتصادی است. هدف پژوهش بررسی و تحلیل روشهای مؤثر برای کاهش رباخواری، ارتقای عدالت اقتصادی و تحقق توسعه پایدار در جامعه اسلامی است. روششناسی: مطالعه کیفی توصیفی- تحلیلی با تکیه بر منابع اولیه فقهی (قرآن، روایات، متون فقها) و ثانویه (قوانین ایران، تجربیات بانکداری اسلامی) و تحلیل تطبیقی نظامهای ربوی و مشارکتی انجام شده است. یافتهها نشان میدهد از منظر فقهی، عقود جایگزین شرعی (مضاربه، مشارکت مدنی، جعاله، قرضالحسنه) بر اشتراک سود و زیان استوارند و سود تضمینی ربوی را حذف میکنند. از منظر حقوقی، قوانین بازدارنده شامل مجازات حبس، جزای نقدی و ابطال قراردادهای ربوی مؤثرند. در حوزه اقتصادی، بانکداری بدون ربا، حمایت از تولید واقعی و آگاهی عمومی کلیدی است. نتایج حاکی است اجرای هماهنگ این راهکارها رباخواری را ریشهکن، عدالت را ارتقا، فقر را مهار و توسعه پایدار را فراهم میآورد. همچنین، نقش فرهنگسازی و آموزش مالی اسلامی در کاهش تمایل به معاملات ربوی و افزایش اعتماد عمومی به نظامهای مالی مبتنی بر شریعت، تأثیر بسزایی دارد و میتواند زمینهساز تحولات اقتصادی پایدار در جامعه اسلامی باشد.
Hamid Vafaei (Fri,) studied this question.