İhsas-ı Rey Nedeniyle Hâkimin Reddi Üzerine Düşünceler

Bu çalışmada hâkimin hukukî görüşünü açıklamasının (ihsas-ı rey) tarafsızlık ilkesine etkisi ve bu durumun hangi şartlarda hâkimin reddi sebebi teşkil ettiği incelenmektedir. Hâkimin tarafsızlığı, temel yargısal bir güvencedir. Tarafsızlığın ihlâl edilip edilmediğinin değerlendirilmesinde esas olan, hâkimin gerçekten taraflı olup olmaması değil, makûl bir tarafın bakış açısıyla tarafsızlığını zedeleyebilecek nesnel bir izlenimin oluşup oluşmadığıdır. Hâkimin uyuşmazlığa ilişkin geçici hukukî kanaat bildirmesi, yargılama görevinin bir gereği olup, tek başına hâkimin reddi sebebi değildir. Reddi gerektiren durum, hâkimin görüşünün içeriğinden (hatalı, yerleşik içtihattan farklı) ziyade, o görüşü katı bir şekilde savunması ve yeni iddia/savunmalara kapalı olduğu izlenimini vermesidir. Özellikle hâkimin davayı aydınlatma ve sulhe teşvik ödevlerini yerine getirirken sergilediği aktif tutumun sınırları, tarafsızlığın ihlâlinde önem arz eder. Bu bağlamda, hâkimin zamanaşımı gibi def'î niteliği taşıyan haklarını tarafa hatırlatması, kural olarak tarafsızlığı zedeleyici bir ihsas-ı rey olarak kabul edilmeli; sulhe teşvik amacıyla davanın başarı ihtimaline dair geçici kanaat açıklaması tarafsızlık ilkesinin ihlâli olarak değerlendirilmemelidir. Hâkimin dava dışı hukukî görüş açıklamaları ise bilimsel çalışma gibi genel konularda yapıldığı sürece tarafsızlığı ihlâl etmeyeceği, ancak görülmekte olan davayla doğrudan bağlantı kuran kesin kanaat içeren açıklamalarının ise hâkimin reddi sebebi oluşturacağı söylenebilir.