BIST 30 Hisse Senedi Performanslarının Radyal Olan ve RadyalOlmayan VZA Modelleri ile Ölçümünün Karşılaştırmalı Bir Analizi

Bu çalışmada, BIST 30 endeksinde işlem gören hisse senetlerinin performansları; radyal (CCR) ve radyal olmayan (SBM: Slacks Based Model) Veri Zarflama Analizi (VZA) modelleri kullanılarak karşılaştırmalı bir analize tabi tutulmuştur. Çalışmanın temel amacı, tam etkinlik kavramının hisse senedi performansını belirlemedeki rolünü ortaya koymaktır. Bu doğrultuda, zayıf etkinliği ölçen radyal model CCR model ile tam etkinliği hedefleyen radyal olmayan SBM modelinin bulguları kıyaslanmıştır. Etkinlik analizinin girdileri; F/K, PD/DD, FD/FAVÖK ve FD/Satışlar; çıktısı ise hisse senedinin kapanış fiyatıdır. Başlangıçta çıktı olarak planlanan hisse başına net kar verisi, VZA’nın negatif değerlerle işlem yapma konusundaki kısıtlılıkları nedeniyle analize dâhil edilememiştir. Çalışmanın verileri Eylül 2024’e aittir ve İş Yatırım’dan sağlanmıştır. Analiz sonucunda Ford Otosan, Migros ve Türk Hava Yolları hem CCR modele hem de SBM modeline göre etkin bulunmuştur. Diğer hisse senetlerinde etkinlik skorları farklılık gösterse de performans sıralamalarının benzerlik gösterdiği gözlemlenmiştir. Modelde tek çıktı olması, çıktı yönelimli SBM modelin etkin sınırını CCR’ın etkin sınırına indirgenmiştir. Her iki modelin de çıktı yönelimli versiyonların bulguları tamamıyla aynı bulunmuştur. Bu nedenle kıyaslamalar girdi yönelimli versiyonlar üzerinden yürütülmüştür. Girdi yönelimli versiyonlarda, verimsizlik kaynaklarını tespit etmede SBM’nin CCR’dan daha başarılı olduğu ortaya konmuştur. Çalışmanın “SBM’nin aylak değişkenleri dikkate alarak gerçekleştirdiği tam etkinlik ölçümünün, bu değişkenleri göz ardı eden CCR modelden daha ayırt edici sonuçlar ürettiği” iddiası doğrulanmıştır. Model hassasiyetlerine odaklanmış bu çalışmada, etkin bulunan hisselerin daha fazla getiri sağlayabileceği iddiasında bulunulmamaktadır. Etkin bulunan hisselerin fiyatlarının piyasadaki emsallerine göre daha rasyonel bir biçimde fiyatlandığı ve daha avantajlı bir çarpan yapısına sahip olduğu kabulü ile, ortaya konan bu yenilikçi yaklaşımın, portföy seçim sürecinde veriye dayalı ve daha gerçekçi bir rehber olabileceği değerlendirilmektedir.