Özel Yeteneklilerin Aday Gösterme Kriterlerinde Ülkelerarası Karşılaştırma: PRISMA Tabanlı Sistematik Derleme

Bu çalışma, farklı ülkelerde özel yetenekli öğrencilerin aday gösterilme süreçlerini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Tanılama kriterlerinin ülkeler arasında nasıl çeşitlilik gösterdiğini ortaya koymak amacıyla, PRISMA 2020 protokolü doğrultusunda sistematik bir literatür taraması yürütülmüştür. SCOPUS, ERIC, Web of Science ve ULAKBİM veri tabanlarında ulaşılan 1242 çalışmadan, uygunluk kriterleri doğrultusunda 53’ü analiz kapsamına alınmıştır. Doküman analizi yoluyla elde edilen veriler tematik olarak kodlanmış ve 13 aday gösterme kriteri belirlenmiştir. Çalışmada, 29 ülkeye ait tanılama sistemleri detaylı olarak incelenmiş, benzerlikler ve farklı uygulamalar belirlenen tanılama kriterleri yolu ile analiz edilmiştir. Bulgular, en sık kullanılan kriterlerin öğretmen aday göstermesi, ebeveyn görüşü ve akademik başarı olduğunu; bazı ülkelerde zeka testleri, psikolog değerlendirmeleri, portfolyo ve yaratıcı düşünme gibi çoklu ölçütlerin de uygulandığını göstermektedir. Asya ülkeleri daha sistematik ve merkezi yaklaşımlar benimserken, Batı Avrupa ülkelerinde daha esnek, bireysel başvuru temelli modeller ön plandadır. Çalışma, öğretmen farkındalığına dayalı uygulamaların önemini vurgulamakta ve ülkeler arası iyi örneklerin eğitim politikalarına entegre edilmesine yönelik öneriler sunmaktadır.