مطالعه پدیدارشناسانه ریشهها و مضامین اگزیستانسیال در کارآفرینی

هدف: رشته کارآفرینی به عنوان یکی از رشته های میان رشته ای، حوزه پژوهشی نسبتاً جوانی است. این رشته در حال رشد، ظرفیت و نیاز فراوانی برای مفهوم سازی در خود و در ارتباط با حوزه های دانشی دیگر دارد، به طوریکه سوالات جدید در آن مطرح شده و پاسخ های جدیدی نیز از پیوند علوم دیگر با آن یافته شود. بدین ترتیب بدنه دانشی این رشته می تواند عمق و گسترش یابد. هدف پژوهش حاضر آن است تا به کنش کارآفرینانه از منظری کاملاً نو بنگرد و این سوال را مطرح کند که آیا کارآفرینی به مثابه کنش و پدیده شخصی، می تواند دارای مضامین و ریشه های اگزیستانسیال باشد؟ به این معنا که آیا شخص کارآفرین در لایه های ذهنی کنش کارآفرینانه که شامل باورها، انگیزه ها، نیت ها، خواسته و مقصودهاست، در پی پاسخ به سائق ها و مضامین اگزیستانسیال است و اینکه اقدامات او با مضامین بنیادین اگزیستانسیالیسم همپوشانی دارد؟ این پژوهش به دنبال آن است که در بنیادین ترین لایه های ذهنی و شهودی، اقدام به شناخت پدیده تجربی و شخصی کارآفرینی کند و به این منظور، دنیای درونی و جهان زیسته کارآفرین را از منظر مضامین اگزیستانسیال فهم کند تا به روشن شدن زوایای جدیدی برای نگریستن به ریشه های کنش کارآفرینانه منجر شود. روش: پژوهش حاضر با توجه به موضوع، اهداف و سوالات آن، پژوهشی کیفی است که از لحاظ هستی شناسی ذهنیت گرا، از لحاظ معرفت شناسی غیراثباتی، از لحاظ پارادایم فکری تفسیری و استراتژی و روش شناسی آن پدیدارشناسی است. آز آنجا که این پژوهش در نوع خود اولین گام را برای مطالعه پدیدارشناسانه و تحلیل محتوای کنشهای کارآفرینانه مبتنی بر اگزیستانسیالیسم را برداشته است، از نظر هدف یک پژوهش بنیادی است که به دنبال اکتشاف مفاهیم و مضامین است. موضع پژوهشگر، مشاهده گر همدل است که با پارادایم تفسیرگرایی و استراتژی پدیدارشناسی بیشترین همخوانی را دارد. جامعه آماری این پژوهش کارآفرینان کسب و کارهای کوچک و متوسط کارآفرینانه تهران است که صفت کارآفرینانه بودن این کسب و کارها مبتنی بر مؤلفه های کلیدی شامل؛ محصول یا خدمت نوآورانه و فعالیت در زمینه خاص برای اولین بار و قبل از سایر رقبا؛ ورود به بازار جدید، خلق بازار جدید و یا رشد سریع در بازار یا در تعداد منابع انسانی؛ تصمیم گیری و فعالیت در فضای عدم قطعیت؛ و فعالیت بر اساس اصول منطق امکان گرایی تعریف شده است. برای انجام این پژوهش پس از تدوین پروتکل اجرا، 5 مصاحبه انجام شد که داده های پژوهش از آنها استخراج شدند. روشهای نمونه گیری پژوهش غیرتصادفی و چند مرحله ای بود و علاوه بر دارا بودن تجربه پدیده کارآفرینی، تمایل و توانایی توصیف آن تجربه از منظر مضامین اگزیستانسیال توسط مشارکت کننده مد نظر قرار گرفت. گردآوری اطلاعات از جامعه نمونه از طریق مصاحبه پدیدارشناسانه عمیق، نیمه‌ساختاریافته و یا ساختارنیافته انجام شد. روشهای روایی و پایایی این پژوهش در مورد مشروعیت و روایی (درونی): کسب نظر از دو مشارکت‌کننده در خصوص یافته ها، در مورد قابلیت انتقال (روایی خارجی): انتقال بخشی از یافته ها در قالب نقل قول مستقیم به خوانندگان، در مورد ثبات (پایایی درونی): چک کردن چندباره فرآیندهای گردآوری اطلاعات، کدگذاری و مرور داده ها توسط پژوهشگر و در خصوص انتقال (پایایی خارجی) از مقایسه داده های خام و داده های تحلیل شده.یافته‌ها: پس از تحلیل اطلاعات گردآوری شده از مرور ادبیات و انجام مصاحبه های پدیدارشناسانه، 51 مضمون اگزیستانسیال در ارتباط با کنش کارآفرینی استنباط و استخراج شد. بسیاری از این 51 مضمون دارای مضامین زیرمجموعه بودند و برای هر کدام توصیف هر مضمون مشخص گردید. همچنین با تلفیق و ترکیب این مضامین در یک رویکرد از پائین به بالا، 8 خوشه اصلی مضامین اگزیستانسیال در ارتباط با کنش کارآفرینانه مشخص گردید که عبارتند از؛ در-جهان-بودن، زمان، ارتباطات و همبودی (در-جهان-انسانی-بودن)، از واقع‌بودگی تا برون ایستایی، ساخت خود و جهان خود به موجب کنش در مسیر اصالت، آزادی مسئولیت و انتخاب، معنا در کارآفرینی و مرگ. نتیجه: تکرار بالای مصادیق از مضامین اگزیستانسیال در مصاحبه‌ها حاکی از اجتماع نظری و نیز گواهی بر رگه‌های غنی این مضامین در کنش کارآفرینانه و پدیده کارآفرینی است. این 51 مضمون و 8 خوشه اصلی از مضامین، اصلیترین مفاهیم همبسته میان کنش کارآفرینانه و اگزیستانسیالیسم را بر ما آشکار کرده و بر پیوند عمیق این دو حوزه دانشی و مفهومی دلالت دارند. همچنین به واسطه مصاحبه‌های انجام شده مشخص شد که مضامین اگزیستانسیال مورد اشاره در این پژوهش، به صورت خودآگاه یا ناخودآگاه و در لایه‌های ذهنی کارآفرینان مورد مصاحبه وجود داشته و مبنا، معنا و چرایی برای تصمیم‌گیری و کنش کارآفرینانه آنان فراهم کرده است.