Türk Ticaret Kanunu Hükümleri Çerçevesinde Değişik Tür Araçlarla (Multimodal) Taşıma

Yabancılık unsuru içeren bir multimodal taşımaya ilişkin uyuşmazlık Türk mahkemesinin önüne geldiğinde, uygulanacak hukuk Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun1 (MÖHUK) m 29 çerçevesinde belirlenir. MÖHUK m 29/1 uyarınca, eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmeler tarafların seçtikleri hukuka tâbidir. Maddenin ikinci fıkrasına göre, tarafların hukuk seçimi yapmamış olmaları hâlinde, sözleşmenin kuruluşu sırasında taşıyıcının esas işyerinin bulunduğu ülke aynı zamanda yüklemenin veya boşaltmanın yapıldığı ülke veya gönderenin esas işyerinin bulunduğu ülke ise, bu ülkenin sözleşmeyle en sıkı ilişkili olduğu kabul edilir ve sözleşmeye bu ülkenin hukuku uygulanır. Son fıkrada, somut olayın şartları çerçevesinde eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmeyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması hâlinde, sözleşmeye bu hukukun uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.Yabancılık unsuru içeren bir multimodal taşıma sözleşmesinin MÖHUK m 29 uyarınca Türk hukukuna tâbi olduğu belirlenirse, sözleşmeye uygulanacak kurallar Türk Ticaret Kanunu’nun2 (TTK) “Değişik Tür Araçlarla Taşıma” başlıklı 902 ve devamı maddeleri uyarınca belirlenir. TTK m 902’de aranan koşullar gerçekleşmişse, multimodal taşımaya, 6102 sayılı Kanun’un “Taşıma İşleri”ne ayrılan 4. Kitabı’nın “Genel Hükümler” başlıklı Birinci Kısım ile “Eşya Taşıma” başlıklı İkinci Kısım hükümleri uygulanır.Çalışmada, Kanun’da tercih edilen ifade ile “değişik tür araçlar ile taşıma”nın, TTK’nın 4. Kitabı’nın birinci ve ikinci Kısım hükümlerine tâbi olması için TTK m 902 hükmünde aranan şartlar ele alınmıştır. Bu şartlardan olumsuz olanı, takip eden hükümlerle uygulanması gereken uluslararası antlaşmalarda aksi yönde bir düzenleme olmamasıdır. Bu itibarla, TTK m 903 ve devamında yer alan düzenlemelerin ve uygulanması gündeme gelebilecek, unimodal taşımalara ilişkin uluslararası antlaşmaların aksi yöndeki hükümleri incelenmiştir. Hukuk uygulamasının nasıl şekillendiği, yargı kararları çerçevesinde ortaya konulmaya çalışılmış; kaynak hukuk olması itibarıyla Alman mahkeme kararlarına da yer verilmiştir.