این مقاله با هدف بررسی معناشناختی استعارة «حیات طیّبه» در قرآن کریم و استخراج مؤلفههای آن، ضمن معرفی همنشینها، جانشینها، مترادفها و متضادهای حیات طیّبه، به مقایسه این مفهوم با نظریههای روانشناختی همگن در خصوص زندگی سالم میپردازد. روش پژوهش تحلیل متون و بررسی اجتهادی برای دستیابی به شبکه معنایی ترکیب فوق است. پژوهش حاضر با رویکرد معناشناسانة ایزوتسو و تحلیل همزمانی و درزمانی، به بررسی همنشینها و جانشینهای «حیات» و «طیبه» در زبان عربی پیش از اسلام و همگام با نزول قرآن میپردازد. روابط همزمانی و درزمانی این ترکیب استعاری در زبان عرب پیش از اسلام تحلیل شده و مفاهیم مشابه در رویکرد روانشناسی مثبتگرا و سلامت روانی نیز مورد بررسی قرار گرفت. یافتهها نشان میدهد که ترکیب استعاری «حیات طیبه» در قرآن تنها یک بار (نحل: 97) آمده است، اما شبکه معنایی آن در سراسر قرآن و سنت اسلامی گسترده است. نتایج پژوهش حاضر نشان میدهد که این ترکیب نمایانگر زیست پاک، رشدیافته، و آمیخته با ایمان و عمل صالح است. همچنین مترادفات و متضادهای این دو واژه شناسایی شده و مؤلفههای اصلی«حیات طیبه» از متن قرآن استخراج گردیده است. با تحلیل آیات، روایات، تفاسیر کلاسیک و معاصر و نیز مطالعات روانشناسی دین، نشان داده میشود که «حیات خبیثه» یک نوع زندگی آلوده، منحط و غیرطیّبه در حوزه کنش و زیست بیرونی است، در حالی که «ممات قلب» ناظر به از کارافتادگی قوای ادراکی ـ اخلاقی انسان و یک وضعیت عمیق درونی است. بنابراین این دو اصطلاح بر هم منطبق نیستند و نسبت طولی و درجهای دارند. یافتههای بیشتر نشان میدهد که مؤلفههای حیات طیبه، مشابه مفاهیمی همچون آرامش درونی، معنا، رشد فردی، ارتباط سالم، و امید، در نظریههای روانشناسی نیز وجود دارند. این همپوشانی بیانگر امکان گفتوگوی بینرشتهای میان مطالعات قرآنی و روانشناسی سلامت است. سپس مفاهیم مشابه در روانشناسی مثبتنگر مانند نظریۀ شکوفایی سلیگمن، بهزیستی روانشناختی ریف، و سلامت سازمان جهانی بهداشت مقایسه شدهاند. این بررسی نشان داد که چگونه حیات طیّبه با نظریههای روانشناختی مربوط به زندگی سالم همخوانی داشته و افزون بر آنکه مفهومی چند بُعدی و جامع است، هم بُعد اخلاقی- معنوی و هم بُعد روانی را شامل میشود و میتواند الگویی برای طراحی مدلهای بومی سلامت روان قلمداد گردد.
Ramin tabarraei (Sun,) studied this question.