Kahramanmaraş’ta Kuşçuluk Geleneği: Kolektif Kimliğin İnşası ve Dönüşümü

Kolektif kimlik inşası, bir topluluğun “biz kimiz?” sorusuna verdiği cevabı şekillendiren semboller, ritüeller, anlatılar, davranış kalıpları ve ortak hafızaların bir araya gelmesiyle oluşan dinamik bir süreçtir. Bu süreç, hem geçmişten miras alınan kültürel öğelerin yeniden yorumlanmasını hem de güncel toplumsal koşullara uyarlanmasını içerir. Kimlik, bu bağlamda sabit bir yapı değil yeniden tanımlanan ve toplumsal etkileşimler içinde dönüştürülen bir olgudur. Bu çalışma, Kahramanmaraş’ta yöresel olarak “mırtıkçılık” veya “gallepçilik” adlarıyla anılan güvercin yetiştiriciliğini bu perspektifte incelemektedir. Kahramanmaraş’ta kuşçuluk, hem geçmişten miras alınan ritüel pratikleri hem de modern yaşamın getirdiği dönüşümleri bünyesinde barındıran çok katmanlı bir halk kültürü örneğidir. Geleneğin sürekliliği, kuşçular arasında paylaşılan ortak dil, davranış kodları ve etik ilkeler aracılığıyla kurulmasının yanı sıra; kahvehaneler, mezat salonları ve ev damları gibi kültürel etkileşim alanlarında yeniden üretilen toplumsal ilişkiler ağı üzerinden de sürdürülmektedir. Bu mekânlar, birer hafıza mekânı işlevi görerek hem bireysel deneyimlerin hem de kolektif hatıraların aktarımına aracılık etmektedir. Dijitalleşme süreciyle birlikte geleneğin icra biçimleri ve aktarım kanalları da değişmiş; sosyal medya platformları ve çevrim içi mezatlar, kuşçuluk pratiğini fiziksel sınırların ötesine taşıyarak yeni bir etkileşim zemini oluşturmuştur. Bu yaklaşım doğrultusunda araştırma, kuşçuluğu durağan bir gelenek şeklinde değerlendirmemekte geçmişle bağlantısını korurken çağın gereksinimlerine uyum sağlayabilen, esnek ve yeniden üretilebilir bir kolektif kimlik pratiği olarak ele almaktadır. Makalenin kuramsal çerçevesini James D. Fearon’un kimlik kavramı, Alan Dundes’ın grup folkloru yaklaşımı, Pierre Nora’nın hafıza mekânı kavramı ile Hobsbawm ve Ranger’ın icat edilmiş gelenek tartışması oluşturmaktadır. Bu kuramsal yaklaşım, kuşçuluğun bireysel bir uğraş veya geçim biçimi olmanın ötesinde, toplumsal aidiyetin ve yerel belleğin yeniden üretildiği bir kültürel alan olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada, 2025 yılı Ağustos–Eylül aylarında Kahramanmaraş’ta 16 kaynak kişiyle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler ve katılımcı gözlem verileri, tematik içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Çalışmada katılımcıların kimlik gizliliği korunmuş ve gerekli kurumsal izinler temin edilmiştir. Bulgular, kuşçuların kendilerine özgü bir dil, değerler sistemi ve ritüel düzen geliştirdiğini; kahvehaneler, mezat salonları ve damların (çatı teraslarının) ise kolektif kimliğin ve sosyal etkileşimin taşıyıcı mekânları olduğunu göstermektedir. Ayrıca dijitalleşme ile kuşçuluk geleneği biçimsel olarak dönüşmekte, sosyal medya ve çevrim içi mezatlar aracılığıyla yeni bir paylaşım ve etkileşim alanı kazanmaktadır.