Avrupa’da Doğrudan Yabancı Yatırımın Haritası: MekânsalEkonometrik Bir Yaklaşım

1980′lerden bu yana, doğrudan yabancı yatırımlardaki (DYY) artışla beraber iktisat literatüründe DYY’nin belirleyicilerine yönelik ilgi artmış; bu konudaki ilk çalışmalarda sadece iki ülke arasındaki DYY akımlarına odaklanılarak üçüncü ülke etkileri göz ardı edilmiştir. Oysaki bir ülkeye yatırım yapılırken, o ülkenin özelliklerinin yanı sıra çevre ülkelerin koşulları da değerlendirilmekte; DYY akımları, komşu ülkelerin DYY çekiciliği üzerinde bir mekânsal yayılma etkisi oluşturabilmektedir. Bu kapsamda son yıllarda, geleneksel modellerin ötesine geçilerek, mekânsal ekonometrik modellerin kullanıldığı bazı çalışmalar dikkat çekmektedir. Bu çalışmanın amacı, üçüncü ülke etkilerini de göz önünde bulundurarak Avrupa Birliği ülkelerinde 2004–2021 dönemi için DYY’nin belirleyicilerini mekânsal panel veri modelleri ile analiz etmektir. Mekânsal Durbin modelinin (SDM) kullanıldığı bu çalışmada tahmin sonuçları, mekânsal gecikme katsayısının negatif işaretli ve istatistiki olarak anlamlı olduğunu göstermektedir. Bu bulgu, dikey DYY formunun geçerliliğine işaret etmektedir. Ayrıca, analiz bulguları ekonomik büyüme, işgücü maliyeti, ulusal paranın reel değer kazanması, emek verimliliği, nüfusun yaşlanması, kadın istihdamı ve finansal gelişmişlik gibi değişkenlerin DYY üzerinde negatif yönlü; internet kullanım oranı ve sera gazı emisyonları gibi değişkenlerin de pozitif yönlü etkiler yarattığını göstermektedir. Mekânsal yayılma etkilerine yönelik tahmin sonuçlarına göre de komşu ülkelerdeki işgücü maliyeti, emek verimliliği, kadın istihdamı, sera gazı emisyonları ve finansal gelişmişlikteki artışlar, DYY çekiciliğini azaltırken; komşu ülkelerdeki ulusal paranın reel değer kazanması, nüfusun yaşlanması ve internet penetrasyonundaki artışlar bu çekiciliği artırmaktadır.