Kant’ta En Yuksek İyi, Rasyonel İman ve Teleoloji

Bu çalışmanın amacı Kant’ın rasyonel iman kavramını literatürde alışıla gelinen dar kapsamlı tartışma sahasının dışına taşıyarak, eleştirel felsefenin tamamlayıcı bir unsuru olduğu savunulan teleoloji ile ilişkisi bağlamında ele almaktır. Kant geleneksel Tanrı ispatı argümanlarını reddederken “en yüksek iyi” (höchste Gut) idealini gerçekleştirebilecek bir Tanrı düşüncesini “ahlak argümanı” olarak ortaya koyar. Bu nedenle, Kant’ta rasyonel imanın yerini inceleyen tartışmalar çoğunlukla en yüksek iyi idealinin imkânı, ahlak felsefesinde gerekçelendirilmiş bir rolünün olup olmadığı ve bu idealin nerede ve nasıl gerçekleşebileceğine dair sorular etrafında ilerler. Öte yandan Kant’ın “ahlak argümanında” eleştiri konusu olan zayıf noktalar veya tutarsızlıklar, Kant düşüncesinde rasyonel imanın oynadığı kapsamlı rolün göz ardı edilmesine, ya da eleştirel düşüncenin tamamen seküler bir yorumla ele alınmasının gerekliliğini savunan yorumlara kapı aralamaktadır. Bu çalışmanın amacı en yüksek iyi ve rasyonel iman kavramını teleolojinin Kant felsefesindeki önemi bağlamında ele alarak incelemektir. Bu amaçla, makalenin ilk bölümünde en yüksek iyi ve ahlak argümanı arasında Kant’ın kurduğu ilişkiye yer verilerek, bu bağlamda literatürde yer alan çeşitli yorumlara değinilecektir. İkinci bölümde genellikle katı bir deontolojik yorumla ele alınmasına rağmen Kant felsefesinde teleolojinin örtük de olsa merkezi bir rol oynadığı savunularak amaçlılık ilkesinin Kant’ın düşüncesinde oynadığı etkin rol incelenecektir. Son bölümde ise rasyonel iman ve teleoloji arasında Kant’ın kurduğu bağlantı incelenerek, iman düşüncesinin Kant’ın eleştirel düşüncesinde yaygın kanının aksine çok daha etkin bir rol oynadığı savunulacaktır.