Psychometric evaluation of a Turkish version of the e-health literacy scale (e-heals) in adolescent

GirişSağlık okuryazarlığı, sağlığın geliştirilmesi kapsamında 1980'li yılların sonunda tanımlanmıştır.Sağlık okuryazarlığı (SOY) sağlığın geliştirilmesine kıyasla yeni bir kavramdır.Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), SOY'nı sağlıkla ilgili bilgilerin okunması ve anlaşılması için gerekli temel becerilerden ziyade, bireylerin sağlığını geliştirmesi ve iyi sağlık halini sürdürebilmesi için sağlıkla ilgili bilgiye ulaşması, anlaması ve kullanması için gerekli olan bilişsel ve sosyal beceriler olarak tanımlamaktadır (1).Sağlık okuryazarlığı; bireylerin doğru sağlık kararları verebilmek için gerekli temel sağlık bilgi ve hizmetlerini sağlama, yorumlayabilme ve anlayabilme kapasitesi olarak da tanımlanmaktadır (2).Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin sağlık okuryazarlık düzeyinin düşük olduğu tespit edilmiştir.Örneğin, Amerika'da yetişkin nüfusun yaklaşık %50'si sağlık bilgilerini anlama ve hayata geçirmede zorluk yaşamaktadır (3).Özdemir ve ark.ülkemizde yetişkinlerde sağlık okuryazarlığı isimli çalışmasında "Tıpta Erişkin Okuryazarlığının Hızlı Tahmini (REALM)" ölçeğini kullanmışlardır.Bu çalışmadan elde edilen bulgulara göre; katılımcıların; %2,7'si yetersiz, %38,6'sı sınırda sağlık okuryazarlığına sahiptir (4).Yetersiz sağlık okur-yazarlığının; yetersiz sağlık bilgisine, koruyucu sağlık hizmetlerinin uygulanmamasına, sağlık hizmetlerine ulaşmada ve kullanmada yetersizliğe, hastalığı yönetme ve ilaç kullanım hatalarında artışa, kronik hastalıkların insidanslarında ve ölüm oranlarında artışa neden olabilecek ciddi sağlık sonuçlarıyla ilişkili olduğu belirtilmektedir (3,5).Ayrıca sağlık okuryazarlığı; sağlık eşitsizliklerinin yaşanmasında etkili olması nedeniyle, halk sağlığı alanında önemli bir kavram olarak görülmektedir (6).Sağlık okuryazarlığı ile ilgili yapılan çalışmalar incelendiğinde, pek çok ülkede halen kullanılmakta olan değişik ölçüm araçlarının geliştirildiği görülmektedir.Bunlardan dünyada ve ülkemizde yaygın olarak kullanılan, Tıpta Yetişkin Okuryazarlığının Hızlı Tahmini (The Rapid Estimate of Adult Literacy in Medicine-REALM) ve Erişkinlerde Fonksiyonel Sağlık Okuryazarlığı Testi (The Test of Functional Health Literacy in Adults-TOFHLA) en fazla bilinenlerdir (3).Ayrıca bu çalışmaya konu olan bireylerin geleneksel okuryazarlık, sağlıkla ilgili okuryazarlık, bilgi alma, bilimsel araştırma, medya okuryazarlığı ve bilgisayar okuryazarlığını tanımlamak için e-sağlık okuryazarlık ölçeği ( EHEALS: the eHealth literacy scale ) geliştirilmiştir (7).Sağlık Bakanlığı e-sağlık kavramını; bilgi ve iletişim teknolojilerinin tüm fonksiyonlarının bireylerin ve hastaların sağlığının iyileştirilmesinde ve sağlık hizmetlerine ulaşılabilirliği artırmak, ÖZET Teknoloji (internet) kullanımıyla yakından ilişkili olan gençler e-sağlık okuryazarlığının ölçümünün test edilmesinde ideal bir gruptur.Bu araştırmanın amacı, Norman ve Skinner (2006) tarafından geliştirilen e-Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği'nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik analizlerini yapmaktır.Bu çalışma, Ocak-Şubat 2014 tarihleri arasında yapılmış metodolojik bir araştırmadır.Çalışma bir ticaret meslek lisesinde 14-21 yaşları arasındaki n=100 öğrenci ile yürütülmüştür.Veri toplama formu, öğrencilerin sosyo-demografik özelliklerine yönelik sorular, Adolesanların İnternet Kullanımına Yönelik Likert Tipi Tutum Ölçeği ve e-Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği'ni içermektedir.e-Sağlık okuryazarlığı ölçeğinin dilsel eşdeğerliği incelenmiştir.Ölçeğin yapı geçerliliği için faktör analizi yapılmış, verilerin faktör analizi için uygunluğu Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) katsayısı (0.75) ve Bartlett Küresellik Testi (204.5, p<0.001) ile değerlendirilmiştir.Ölçüt geçerliliğinin belirlenmesi için, hesaplanan korelasyon katsayısı 0.39, p<0.001 olarak tespit edilmiştir.Bu çalışmada, e-Sağlık Okuryazarlığı Ölçeğinin Cronbach alfa değeri 0.78 bulunmuştur.Faktör analizi çalışmasında özdeğeri 1'i aşan, toplam varyansın %67.543'ünü açıklamakta ve faktör yükleri 0.59-0.86arasında değişmektedir.Testtekrar test güvenirlik katsayısı 0.87 olduğu tespit edilmiştir.Ayrıca ölçeğin maddetoplam korelasyonları 0.43 ile 0.57 arasında değişmekte, yalnızca bir madde 0.24 olarak bulunmuştur.%27 'lik alt-üst grupların ortalamaları arasındaki tüm farkların anlamlı olduğu bulunmuştur.Bu araştırma, Adolesanlarda e-Sağlık Okuryazarlığı Ölçeğinin Türkçe versiyonun geçerli ve güvenirli bir ölçek olduğunu göstermiştir.