This is the authors' abstract. We don't add key points for this paper.
Arxa plan. Azərbaycan ÜST-nin STEPS metodologiyasına əsaslanan üç ümummilli sorğunu tamamlayaraq, qeyri-infeksion xəstəliklərlə (QİX) bağlı əsas davranış və metabolik risk faktorlarına dair 14 illik məlumat bazası yaratmışdır. Məqsəd. 2011, 2017 və 2025-ci illərdəki sorğu nəticələrini müqayisə etmək, dəyişikliklərin istiqamətini və miqyasını qiymətləndirmək, həmçinin QİX-lərin profilaktikası və ilkin səhiyyə xidməti üçün prioritetləri müəyyən etmək. Metodlar. Dərc olunmuş milli hesabatların və ümumiləşdirilmiş STEPS məlumat vərəqinin təkrar müqayisəli təhlili aparılmışdır. 2011-ci il sorğusu 18 yaş və daha yuxarı (n=2000), 2017 və 2025-ci il sorğuları isə 18–69 yaş arası (müvafiq olaraq n=2801 və n=2660) böyükləri əhatə etmişdir. Hər bir sorğu üzrə müəyyən edilmiş çəkiləndirilmiş yayılma göstəriciləri mütləq faiz bəndi fərqləri əsasında müqayisə edilmişdir. Yaş əhatəsi, biomarker matrisləri və seçilmiş əməliyyat təriflərindəki fərqlərə görə, sorğu dövrləri arasındakı dəyişikliklər səbəb-nəticə əlaqəsi və ya tam yaşa görə standartlaşdırılmış meyillər kimi deyil, təsviri xarakterdə şərh edilmişdir. Nəticələr. Hazırkı tütün istifadəsi sabit qalmış (22,9%, 24,0% və 23,2%) və kişilər arasında yüksək yayılma səviyyəsi davam etmişdir. Hazırkı spirtli içki istifadəsi 2011-ci ildəki 14,0% və 2017-ci ildəki 13,9% səviyyəsindən 2025-ci ildə 6,6%-ə enmişdir. Gündəlik beş porsiyadan az meyvə və tərəvəz istehlak edənlərin payı 84,9%-dən 70,5%-ə düşmüş, qeyri-kafi fiziki aktivlik səviyyəsi isə 2025-ci ildə 27,8%-ə yüksəlmişdir. Artıq çəki/piylənmə (Bədən Kütlə İndeksi ≥25 kq/m²) göstəricisi 60,4%-ə çatmış, piylənmənin özü isə təxminən beşdə bir səviyyəsində qalmışdır. Yüksək qan təzyiqi və ya müvafiq müalicə alanların nisbəti 39,4%-dən 23,4%-ə enmişdir. 2017-ci ildən 2025-ci ilə qədər acqarına qan şəkərinin səviyyəsinin pozulması 5,0%-dən 10,7%-ə yüksəlmiş, ümumi xolesterin səviyyəsinin yüksək olması isə 27,1%-dən 21,0%-ə düşmüşdür. Üç və ya daha çox risk faktorunun kombinasiyası ilə səciyyələnən vəziyyətin yayılma səviyyəsi təxminən üçdə bir (32,4%, 32,5% və 33,9%) səviyyəsində qalmışdır. Nəticələr. Azərbaycanda risk faktorları ilə bağlı qarışıq keçid prosesi müşahidə olunur: spirtli içki istehlakı, qidalanma ilə əlaqəli göstəricilər, qan təzyiqi və passiv tütünçəkmə sahələrində irəliləyişlər kişilər arasında davam edən tütünçəkmə, fiziki aktivliyin azalması, artıq çəki və artan metabolik risk amilləri ilə yanaşı mövcuddur. Kompleks əhali siyasətlərinin həyata keçirilməsi və risk amillərinə əsaslanan ilkin səhiyyə xidmətinin gücləndirilməsi tələb olunur.
No takes yet. Share an insight, caveat, or question.
Q. Haqverdiyev (2026) studied this question.