Ethical and Safety Issues in Digital Media Literacy: Media Awareness

Bu çalışma, dijital medya okuryazarlığı kapsamında ortaya çıkan etik ve güvenlik sorunlarını inceleyerek, bireylerin medya farkındalığını artırmayı amaçlamaktadır. Araştırmada, Türkiye’deki üniversite öğrencileri arasında yürütülen nicel tarama modeli kullanılmış; veri toplama aracı olarak çevrimiçi anket tercih edilmiştir. Çalışma evreni, 2023-2024 eğitim-öğretim yılı itibarıyla 7 milyonun üzerinde üniversite öğrencisini içerirken, %95 güven düzeyi ve %5 hata payı dikkate alınarak, 384 kişi minimum örneklem büyüklüğü belirlenmiştir. Gerçekleştirilen anket çalışmasına 704 öğrenci katılmış, amaçlı örnekleme yöntemi uygulanmıştır. Veri toplamada Zarouali ve arkadaşlarının geliştirdiği Algoritmik Medya İçeriği Farkındalık Ölçeği Türkçeye uyarlanmış ve ölçeğin güvenilirliği Cronbach alfa değeri .949, örneklem yeterliliği ise KMO değeri .946 olarak saptanmıştır. Bulgular, öğrencilerin dijital platformları yoğun kullanmalarına rağmen, algoritmaların işleyişi, etik sonuçları ve güvenlik riskleri konusunda yetersiz bilgiye sahip olduklarını ortaya koymuştur. İçerik filtreleme, otomatik karar verme, insan-algoritma etkileşimi ve etik hususlar arasında güçlü pozitif ilişkiler gözlemlenmiştir. Yaş ve dijital medya kullanım süresi arttıkça, öğrencilerin etik ve algoritmik farkındalık düzeyleri de yükselmiştir. Bununla birlikte, bilgi doğrulama konusunda sosyal medya ve sınırlı kaynaklara dayanan yaklaşımlar, dezenformasyon riskini artırmaktadır. Çalışma, dijital medya okuryazarlığı eğitimlerinin müfredata entegre edilmesi gerekliliğini vurgulamakta; öğrencilere eleştirel medya tüketimi, veri gizliliği ve etik sorumluluklar konusunda sistematik bilgi verilmesi önerilmektedir. Araştırmanın örneklemi genç yaş gruplarıyla sınırlı olup, sonuçların genelleştirilebilirliği konusunda dikkatli olunmalıdır. Çalışmanın bulguları, dijital okuryazarlık eğitimlerinin artırılmasının yanı sıra, veri güvenliği ve algoritmik şeffaflık konularında farkındalık çalışmalarının gerekliliğini de ortaya koymaktadır. Elde edilen veriler, üniversite öğrencilerinin dijital ortamları kullanırken daha eleştirel ve bilinçli davranmaları gerektiğini vurgulamaktadır. Bu sonuçlar, dijital medya okuryazarlığı alanında yapılacak gelecekteki araştırmalar için önemli bir temel oluşturmuştur.