Hacıoğlupazarcığı’nda Kaçarak Evlenme ve Mehir: Hane Kurulumunun Ekonomik ve Maddi Temelleri (1892-1894)

Evlilik, tarihsel olarak yalnızca iki birey arasındaki bir birliktelik değil, aynı zamanda ekonomik, sosyal ve kültürel ilişkilerin yeniden üretildiği temel bir toplumsal kurumdur. Bu çalışma, geç Osmanlı toplumunda mehr-i muaccel ve mehr-i müeccel uygulamalarını evlilik ekonomisi, maddi kültür ve toplumsal tabakalaşma bağlamında analiz etmektedir. Hacıoğlupazarcığı’na ait 41 numaralı şer‘iyye sicilinden 1892-1894 yılları arasını kapsayan 84 evlilik kaydı üzerinden yapılan inceleme, evlilik ödemelerinin yalnızca hukuki bir yükümlülük olmadığını, aynı zamanda ekonomik kaynakların yeniden dağıtımı ve toplumsal statünün temsili açısından önemli bir işlev gördüğünü ortaya koymaktadır. Gelin elbisesinin mehr-i muaccel harcamalarının yaklaşık %66’sını oluşturması, bu kalemin hem ekonomik hem de sembolik bir tüketim unsuru olduğunu göstermektedir. 300-600 kuruş aralığındaki fiyat yoğunlaşması ve 500 kuruşun normatif bir eşik olarak belirginleşmesi, kısmi bir ekonomik standardizasyona işaret etmektedir. Buna karşılık mehr-i müeccelin daha sınırlı değişkenlik göstermesi, onun daha çok hukuki ve formel bir yapıya sahip olduğunu düşündürmektedir. Dul kadınlara yönelik esneklikler ise evlilik ödemelerinin müzakereye açık, bağlamsal bir niteliğe sahip olduğunu göstermektedir. Bu çerçevede mehr-i muaccel, ekonomik kapasite ve toplumsal statüyle şekillenen çok katmanlı bir sosyal pratik olarak değerlendirilmektedir.