Türkiye’de Fârâbî Felsefesi Konulu Doktora Tezlerinin Bibliyometrik ve Tematik Analizi

Bu çalışma, Türkiye’de Fârâbî (ö. 339/950) felsefesini konu edinen doktora tezlerinin geçirdiği tematik ve metodolojik dönüşümü incelemektedir. Dönüşümün mahiyeti, iki yönlü bir yaklaşımla ele alınmaktadır: İlk olarak, tezlerin yıllara, üniversitelere ve anabilim dallarına göre dağılımı betimsel-bibliyometrik bir yöntemle analiz edilmektedir. İkinci olarak, felsefi disiplinleri, odaklandıkları konular ve kaynakça karakteristikleri üzerinden niteliksel bir değerlendirme yapılmaktadır. Bulgular, Türkiye’deki Fârâbî çalışmalarının 2001 yılından itibaren belirgin bir ivme kazandığını ve toplam üretimin büyük kısmının 2001-2025 döneminde yoğunlaştığını göstermektedir. Üniversiteler içinde Marmara, Ankara ve Atatürk Üniversiteleri öne çıkarken; tezlerin %85 gibi büyük bir bölümünün Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dallarında üretilmiştir. Tematik açıdan; ahlak felsefesi, siyaset felsefesi ve metafizik alanları ağırlıklı bir yer tutmaktadır. Buna karşın, mantık alanındaki tezlerin görece azlığı dikkat çekmektedir. Metodolojik açıdan 2010 yılı bir dönüm noktasıdır. Bu tarihten itibaren birincil kaynak kullanımında Türkçe tercümelere olan bağımlılığın yerini, Arapça tenkitli neşirlerin ve uluslararası literatürün aldığı gözlemlenmektedir. Sonuç olarak, Türkiye’deki Fârâbî felsefesi konulu doktora tezlerinin “tasviri anlatım” safhasından “eleştirel-mukayeseli yorumlama” safhasına geçiş sürecinde olduğu anlaşılmaktadır. •