Abdurauf Fitratning “Hind Sayyohi Bayoni” Asarida Buxoro Ijtimoiy-Madaniy Hayoti Va Ta’lim Inqirozi

  Mazkur maqolada Abdurauf Fitratning “Bayonoti sayyohi hindi” asari XX asr boshlaridagi Buxoro ijtimoiy-madaniy muhitining ilmiy-badiiy manbasi sifatida tahlil qilinadi. Tadqiqotda jadid ma’rifatparvarligi sharoitida Fitrat tomonidan ilgari surilgan ta’lim islohoti g‘oyalari, ilmiy tafakkur erkinligi, diniy muhitdagi tafakkur inersiyasi va sxolastik madrasa ta’limi tanqidi o‘rganiladi. Asar sayohat janri vositasida yozilgan bo‘lsa-da, mazmunan sotsiologik, pedagogik va falsafiy tahlilni mujassam etgan ko‘p qatlamli manba ekani asoslanadi. Fitrat jamiyat tanazzulining asosiy sababini tafakkur qoloqligi va ta’lim tizimining hayotdan uzilgan shaklida ko‘radi hamda “usuli jadid” maktablarini milliy uyg‘onishning strategik vositasi sifatida talqin qiladi. Maqolada Fitrat qarashlarining mohiyati dinni inkor etishda emas, balki ilmiy tafakkurni cheklovchi tor talqinlarga qarshi qaratilgani ko‘rsatib beriladi. Natijada asar XX asr boshlaridagi ma’naviy inqiroz, intellektual izolyatsiya va milliy taraqqiyot o‘rtasidagi bog‘liqlikni ochib beruvchi nazariy manba sifatida baholanadi.