A Comparative Study of Abuse of Dominant Economic Position in Competition Law Rules of the Iranian and American Systems

سوءاستفاده از وضعیت اقتصادی مسلط به عنوان یکی از محورهای کلیدی حقوق رقابت، در نظام‌های حقوقی ایران و آمریکا با وجود اشتراکات ماهوی، تفاوت‌های بنیادین در مبانی، معیارهای تشخیص و سازوکارهای مقابله دارد. در ایران، بر اساس بند 15 ماده 1 قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل 44، وضعیت اقتصادی مسلط به حالتی اطلاق می‌شود که یک یا چند شخص حقیقی یا حقوقی توانایی تعیین قیمت، مقدار عرضه یا تقاضا و شرایط قرارداد را در بازار در اختیار داشته باشند و سوءاستفاده از این وضعیت، شامل رفتارهایی چون تعیین قیمت غیرمتعارف، تحمیل شرایط قراردادی غیرمنصفانه، محدود کردن عرضه یا تقاضا، ایجاد موانع ورود رقبا و تملک سهام به نحوی که رقابت را مختل کند، تعریف شده است. این چارچوب قانونی در ایران بیشتر بر کنترل رفتارهای ضد رقابتی و حفظ توازن بازار داخلی متمرکز است و در عمل، به دلیل ساختار اقتصادی و نقش دولت در بازار، مواردی مانند حمایت‌های مالی غیرهدفمند و موانع ورود بخش خصوصی، زمینه‌ساز ایجاد وضعیت مسلط و سوءاستفاده در صنایع کلیدی مانند خودرو شده‌اند. در مقابل، نظام حقوق رقابت آمریکا که ریشه در قوانین شِرمن و کلوین است، با رویکردی اقتصادی‌تر و مبتنی بر تحلیل‌های دقیق بازار و اثرات رفتاری، سوءاستفاده از موقعیت مسلط را به عنوان عملی که موجب آسیب به رقابت و مصرف‌ کننده می‌شود، تعریف و با ابزارهای متنوع قضایی و اداری مقابله می‌کند؛ به ‌ویژه تأکید بر اثبات اثرات واقعی یا بالقوه رفتارهای انحصارگرایانه و تحلیل‌های اقتصادی پیچیده‌تر در تشخیص موقعیت مسلط و سوءاستفاده آن دارد. از منظر تطبیقی، هر دو نظام به دنبال جلوگیری از رفتارهای استثمارگرانه و تلافی‌جویانه هستند، اما در آمریکا، معیارهای تشخیص موقعیت مسلط شامل سهم بازار، موانع ورود و توانایی رفتار