Fen Bilimleri Öğretmenlerine Yönelik Yapay Zekâ Farkındalık Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Bu araştırmanın amacı, fen bilimleri öğretmenlerinin yapay zekâ farkındalık düzeylerini ölçmeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Ölçek geliştirme aşamasında ilgili alanyazın incelenerek Likert tipi 72 maddeden oluşan bir madde havuzu hazırlanmıştır. Ölçeğin kapsam geçerliliğini sağlamak amacıyla uzman görüşleri alınmış ve bu görüşler doğrultusunda madde sayısı 50’ye indirilmiştir. Araştırmanın çalışma grupları, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Türkiye’nin çeşitli illerinde görev yapan 852 Fen Bilimleri öğretmeninden oluşmaktadır. Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek üzere Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemlerinden yararlanılmıştır. Analizler, iki farklı çalışma grubundan elde edilen veriler üzerinden yürütülmüştür. Çalışma grubunda AFA için 301, DFA için ise 551 katılımcı yer almıştır. Verilerin AFA için uygunluğunu belirlemek amacıyla gerçekleştirilen analizlerde Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri .896, Bartlett küresellik testi sonucu ise χ²= 6310.967, p<.001 olarak bulunmuştur. Yapılan AFA analizi sonucuna göre ölçek; “Yapay Zekâ Bilgi ve Pedagojik Uygulama Farkındalığı”, “Yapay Zekâ Kullanımında Etik Farkındalık”, “Yapay Zekâya Yönelik Risk Algısı ve Endişeler”, “Yapay Zekânın Öğrenci Becerilerine Katkısı” ve “Yapay Zekâya Yönelik Tutum ve Kabul” olarak adlandırılan beş faktör içermektedir. Ölçeğin açıkladığı toplam varyans %67,474 ve iç tutarlılık (alpha) ölçümü 0,867’dir. AFA sonucunda ölçeğin beş faktörden oluştuğu ve toplam 34 madde içerdiği belirlenmiştir. DFA sonuçları, modelin iyi düzeyde uyum sağladığını ortaya koymuştur. Model uyum indeksleri incelendiğinde; CMIN/df = 4,212, GFI = .931, AGFI = .850, RMR = .034, NFI = .907, TLI = .902, CFI = .911 olarak elde edilmiştir. Bu değerler, ölçeğin yapı geçerliğinin yeterli düzeyde olduğunu ve önerilen modeli doğruladığını göstermektedir. Nihai olarak “Yapay Zekâ Farkındalık Ölçeği”nin 5 faktör ve 29 maddeden oluşmaktadır. Elde edilen bulgular, geliştirilen Yapay Zekâ Farkındalık Ölçeği’nin, fen bilimleri öğretmenlerinin YZ’ye ilişkin farkındalık düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek nitelikte olduğunu göstermektedir.