Büyük Selçuklu Seramiklerinde Radyal Kompozisyonlar

Büyük Selçuklu dönemi, Orta Çağ İslam seramik sanatında teknik yeniliklerin yanı sıra form ve süsleme anlayışındaki çeşitliliğin öne çıktığı bir dönemdir. Özellikle dönemin son yıllarına tarihlenen bazı örneklerde önceki üretimlerde nadiren karşılaşılan özgün bir süsleme kompozisyonu dikkat çekmektedir. Bu kompozisyon, çoğunlukla kâse ve tabak formlarının iç yüzeylerinde merkezden kenarlara doğru radyal biçimde yayılan eşit aralıkla düzenlenmiş şerit veya bantlardan oluşur. Tasarım genellikle bir bordürle sınırlandırılmaz ve formun yapısıyla bütünleşen optik bir etki yaratır. Çoğunlukla sır altı siyah ve mavi renk paletinin tercih edildiği bu örneklerde üslup ve teknik benzerlikler, üretimin belirli atölyeler veya ustalar tarafından gerçekleştirilmiş olabileceğini düşündürmektedir. Belirli bir tasarım mantığı çerçevesinde oluşturulmuş radyal düzenin, estetik olduğu kadar formun merkezden çevreye doğru süreklilik hissi veren dairesel yapısından kaynaklanan bir etkiye de sahip olduğu değerlendirilmektedir. Bu çalışmada, söz konusu radyal kompozisyonlar üslup, biçim ve tasarım yönleriyle incelenmekte; kompozisyonların düzenleme mantığı, renk tercihleri, süsleme teknikleri ve muhtemel üretim merkezleri ele alınmaktadır. Böylece, literatürde sınırlı biçimde incelenmiş bu kompozisyon tipine ilişkin bütüncül bir değerlendirme sunularak Büyük Selçuklu seramik sanatındaki tasarımsal ve biçimsel çeşitliliğin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlanması amaçlanmaktadır.