II. Dünya Savaşı’nın Türkiye Genel Bütçesi Üzerindeki Etkileri

Bu çalışma, II. Dünya Savaşı’nın Türkiye genel bütçesi üzerindeki etkisini harcama kompozisyonu ve finansman yapısı üzerinden incelemektedir. Türkiye savaşa fiilen katılmamış olmakla birlikte, silahlı tarafsızlık ve geniş çaplı askerî mobilizasyon politikası bütçe önceliklerini köklü biçimde değiştirmiştir. 1930’lu yılların ikinci yarısında kalkınma ve sanayileşme hedefleri doğrultusunda iktisadi işlevi güçlenen bütçe yapısı, 1939–1943 döneminde savunma eksenli bir karakter kazanmış; savunma harcamalarının toplam bütçe içindeki payı hızla artmıştır. Bu artış, sosyo-ekonomik harcamaların daralmasına yol açarken, finansman tarafında olağanüstü vergiler, iç borçlanma ve emisyon gibi araçların daha yoğun kullanılmasına neden olmuştur.Çalışma, TBMM Zabıt Cerideleri ve Tutanak Dergisi görüşmeleri ile TBMM Kanunlar Dergisi’nde yer alan bütçe ve kesin hesap kanunlarına ekli A (harcama) ve B (gelir/finansman) cetvellerini birlikte kullanmaktadır. Yöntem, nitel belge incelemesi ile kesin hesap verilerinin betimsel ve karşılaştırmalı çözümlemesine dayanmaktadır. 1930–1938 savaş öncesi mali zemin, 1939–1943 savaş dönemi kırılması ve 1944–1947 telafi/normalleşme evresi ayrımı üzerinden bulgular analiz edilmiştir. Sonuçlar, bütçenin kriz döneminde kaynak seferberliği aracına dönüştüğünü ve savaş sırasında şekillenen harcama ile finansman yapısının savaş sonrasında da kalıcı etkiler ürettiğini göstermektedir. Bulgular, Peacock ve Wiseman’ın yerinden etme etkisi yaklaşımı ile Wagner yasası çerçevesinde değerlendirilerek savaş koşullarında mali kapasitenin yeniden yapılandığını ortaya koymaktadır.