Yüzyılın İlk Yarısında Mısır Yönetiminde Avrupalıların Rolü

Bu makale, XIX. yüzyılın ilk yarısında Kavalalı Mehmed Ali Paşa döneminde Avrupalı uzmanların, özellikle Fransızların, Mısır’ın idarî, askerî ve kültürel dönüşüm süreçlerindeki rollerini incelemektedir. Çalışma, Mısır toplumunda Avrupa’ya yönelik algının dönüşümünü ele alırken, Fransız etkisinin modernleşme politikaları üzerindeki belirleyici konumunu tarihsel ve kültürel bir bağlam içerisinde değerlendirmektedir. Araştırmanın temel amacı, Mısır yönetiminde görev alan Avrupalı şahsiyetlerin faaliyetlerini yalnızca kronolojik bir çerçevede ortaya koymak değil; aynı zamanda Mısırlı aydınların Avrupa’ya ve Avrupalı uzmanlara yönelik düşünsel ve kültürel yaklaşımlarının nasıl şekillendiğini incelemektir. Bu bağlamda Mehmed Ali Paşa’nın özellikle Fransız uzmanlara duyduğu güvenin, Mısır entelektüel çevrelerinde “ilerleme” ve “Avrupa” kavramları arasında güçlü bir ilişki kurulmasına katkı sağladığı ileri sürülmektedir. Araştırmada Tahtawi, Mubarak ve al-Tunusi gibi dönemin birincil kaynaklarına dayanan tarihsel-analitik yöntem benimsenmiştir. Makale iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Avrupalıların Mısır yönetimindeki genel konumları ve modernleşme sürecindeki işlevleri ele alınmakta; ikinci bölümde ise Clot Bey, Süleyman Paşa el-Faransâvî, Jomard, Serizi, Moguel, Perron ve Linant de Bellefonds gibi şahsiyetlerin idarî, askerî ve ilmî alanlardaki katkıları incelenmektedir. Böylece çalışma, hem modernleşme tarihine hem de XIX. yüzyıl Mısır düşünce dünyasında Avrupa algısının oluşumuna dair bütüncül bir değerlendirme sunmaktadır.