Açık Denizlerde Çevresel Etki Değerlendirmesine Eleştirel Bir Yaklaşım: Devlet Odaklı Süreç Doğru Bir Tercih Miydi?

Çevresel etki değerlendirmesi 1970’lerde uygulanmaya başlanmış, 1980’ler sonrasında artarak birçok devletin iç hukukunun bir parçası haline gelmiştir. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’nde çevresel etki değerlendirmesi konusunda direk bir düzenleme yapılmaksızın deniz çevresinin korunması ve muhafazası kısmında devletlerin, kirlilik oluşturabilecek faaliyetlerle ilgili etkileri değerlendirmesi ve rapor etmesi yükümlülüğü düzenlenmiştir. Ulusal Yetki Alanı Dışındaki Alanlarda Deniz Biyolojik Çeşitliliğinin Korunması ve Sürdürülebilir Kullanımı Sözleşmesi (BBNJ)’nin dört ana konusundan biri de çevresel etki değerlendirmesi olmuştur. BBNJ’nin müzakeresi esnasında çevresel etki değerlendirmesinin uluslararasılaştırılması çokça dile getirilen bir konu olmuştur. Ancak neticede kabul edilen haliyle BBNJ çevresel etki değerlendirmesinin yürütülmesini taraf devletin ulusal sürecine bırakmıştır. Bu durum ulusal yetkiye tabi olmayan deniz alanlarında devletlere çok fazla takdir yetkisi tanımaktadır. Çalışmanın amacı çevresel etki değerlendirmesini ele alan söz konusu Sözleşmelerin düzenlemelerinin ne ölçüde etkin ve yeterli olduklarını ortaya koyarak bir farkındalık oluşturmaktır. Çalışmada, bu minvalde, Sözleşmelerde düzenlenen çevresel etki değerlendirmesine kısaca yer verilerek uluslararasılaştırmamanın oluşturduğu olumsuz sonuçlar ele alınacak ve ulusal yetki alanı dışındaki deniz alanlarında çevresel etki değerlendirmesinin uluslararasılaştırılmasının önemi değerlendirilecektir. Çalışmada elde edilen bulgular neticesinde taraflara tanınan takdir yetkisinin uluslararası toplumun etkinliğini azalttığı ve çevresel etki değerlendirmesinin uygulanmasında hukuki boşluklar oluşturduğu gözlemlenmiştir.