Dünya-Sistem Analizi ve Bölge Çalışmalarının Diyalektiği: Merkez, Çevre ve Yarı-Çevre Kategorilerinin Yeniden Değerlendirilmesi

Bu makale, Immanuel Wallerstein tarafından geliştirilen Dünya-Sistem Analizi’nin makro-yapısal mantığı ile Bölge Çalışmaları’nın mikro-bağlamsal derinliği arasındaki görünürdeki epistemolojik karşıtlığı incelemektedir. Bu iki yaklaşım arasındaki gerilimin, küresel düzeni yalnızca evrenselleştirici ya da tikelci bir mercekle analiz etmenin sınırlarını ortaya koyan üretken bir diyalektik olduğu savunulmaktadır. Makale, Wallerstein’ın merkez, çevre ve yarı-çevre kategorilerini statik coğrafi kaderler olarak değil hem küresel yapılar hem de yerel faillik tarafından şekillendirilen dinamik ilişkisel süreçler olarak ele alan bir sentezin gerekliliğini öne sürmektedir. Bu sentezlenmiş çerçeve, Türkiye ve Çin’in çağdaş konumlarını analiz etmek için kullanılmaktadır. Türkiye örneği, yarı-çevre kategorisinin yapısal baskılar ile stratejik manevralar arasındaki çelişkili bir alan olduğunu göstermektedir. Çin’in yükselişi ise, Dünya-Sistem Analizi’nin hiyerarşik yapısının esnekliğini ve sınırlarını sorgulamakta, bir bölgenin dünya-sistemindeki konumunu değiştirmede devletin kritik rolünü ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, 21. yüzyılın karmaşık küresel dinamiklerini anlamanın, yapı ve fail, evrensel ve tikel arasındaki bu diyalektik gerilimi sürdüren analitik çerçeveler geliştirmekten geçtiği iddia edilmektedir.