Yapay Zekâ Yönetişiminde Toplumsal Cinsiyet Dinamikleri: Uluslararası Politika Belgelerinin Eleştirel Analizi

Yapay zekâ yönetişimi, güncel politika metinlerinde sıklıkla teknik tarafsızlık ve operasyonel verimlilik söylemleri üzerinden inşa edilmektedir. Ancak bu rasyonalite, teknolojik dönüşümü toplumsal bağlamdan kopararak mevcut eşitsizlikleri dönüştürmekten ziyade yeniden üretme riski taşımaktadır. Bu çalışma, uluslararası yapay zekâ yönetişim belgelerinde toplumsal cinsiyetin konumlandırılma biçimlerini bakım emeği, sosyal yeniden üretim ve dijital emeğin görünmezliği ekseninde eleştirel bir perspektifle analiz etmektedir. Araştırma kapsamında, küresel ölçekte norm belirleyici nitelik taşıyan Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası, OECD Yapay Zekâ İlkeleri ve UNESCO Yapay Zekâ Etiği Tavsiye Kararı açık kodlama, örtük söylem analizi ve stratejik sessizlik analizini bir araya getiren çok katmanlı bir nitel içerik analizi yaklaşımıyla incelenmiştir. Bulgular, toplumsal cinsiyetin bu belgelerde dört temel söylemsel mekanizma aracılığıyla kurgulandığını göstermektedir: kadınların karar alma süreçlerindeki konumunu sınırlayan kırılganlık söylemi, bakım emeğini piyasa temelli değer anlayışının dışına iten ontolojik dışlanma, yapısal eşitsizlikleri veri kalitesine indirgeyen teknik çözümcülük ve yapay zekâ üretim süreçlerini mümkün kılan dijital emeğin görünmezliği. Çalışma, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin ağırlıklı olarak teknik bir yanlılık problemi olarak çerçevelenmesinin, bakım emeği, sosyal yeniden üretim ve dijital emeğin yapısal boyutlarını görünmez kıldığını ileri sürmektedir. Bu doğrultuda çalışma, daha kapsayıcı ve adil bir yapay zekâ yönetişimi için bu görünmez emek ve eşitsizlik biçimlerini tanıyan feminist veri adaleti yaklaşımının gerekliliğini vurgulamaktadır.