Diller Arası “Uçuş”: Yahya Kemal Beyatlı’nın “Uçuş” Adlı Eserinin Çevirilerinin Karşılaştırmalı Analizi

Hem sanatsal hem de anlamsal anlamda tutarlılık gerektiren şiir çevirisi, çeviri çalışmalarının en tartışmalı alanlarından biri olmuş ve teorik ve pratik tartışmalara çeşitli engeller getirmiştir. 1950’ler ve 1960’larda çeviri çalışmaları daha çok dilbilimsel yönelimli ve dil düzeyine odaklanmışken, 1970’lerde kültürel yaklaşım ön plana çıkmıştır. Amerikalı çeviri kuramcısı Lawrence Venuti’nin çeviride “yerlileştirme” ve “yabancılaştırma” stratejileri de bu yaklaşımın önemli örnekleridir. Bu çalışma, Türk çevirmen (S. Behlül Toygar) ve ana dili İngilizce olan çevirmen (Roger Finch) tarafından yapılan çevirileri analiz ederek her çevirmenin öncelikle hangi çeviri tekniğini kullandığını ve çeviri kararlarının ne ölçüde yerelleştirme veya yabancılaştırma eğilimlerini yansıttığını belirlemeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, çalışma çevirmenlerin kaynak metnin sözcüksel, sözdizimsel, anlamsal, fonolojik ve grafolojik unsurlarıyla nasıl başa çıktıklarını karşılaştırmalı olarak inceler. Bu dilsel ve üslupsal kategorileri karşılaştırarak, çalışma iki çeviri arasındaki paralellikleri ve farklılıkları belirlemeyi, orijinal şiirin estetik ve anlamsal unsurlarını ne kadar iyi yakaladıklarını değerlendirmeyi ve şiirsel biçim ve anlamın Türkçeden İngilizceye aktarılmasında oluşan kazanımları, kayıpları ve değişiklikleri vurgulamayı amaçlamaktadır. Çalışmada, şiir çevirisinin tam bir eşdeğerlik sağlamaktan ziyade genellikle anlam, biçim ve kültür arasında bir uzlaşma gerektirdiği ve Toygar ile Finch’in Beyatlı’nın “Uçuş” şiirini kopyalamak yerine yeni dilsel ve kültürel bağlamlarda yeniden var ettikleri sonuçlarına varılmıştır.