Malatya İli Koyunculuk İşletmelerinde Yetiştirici Profili ve Hayvan Sağlığı Uygulamalarının Değerlendirilmesi

ÖZET: Bu çalışma, Malatya ilinde faaliyet gösteren koyunculuk işletmelerinin yetiştirici profili, hayvan sağlığı uygulamaları, aşılama alışkanlıkları, biyogüvenlik önlemleri, veteriner hekimlik hizmetlerinden yararlanma durumu ve risk yönetimi yaklaşımlarını belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırmanın materyalini, Malatya ilinde bulunan 100 işletme sahibi ile yüz yüze gerçekleştirilen anket çalışmasından elde edilen birincil veriler oluşturmaktadır. Araştırma bulgularına göre, işletmecilerin yaş ortalaması 47.1 yıl, mesleki deneyim süresi ise 24.5 yıldır. İşletmelerin tamamı aile işgücüne dayalı olarak faaliyet göstermektedir. İşletmelerin %96’sında Akkaraman ırkı koyun yetiştirilmektedir. Yetiştiricilerin eğitim düzeyi (lise ve üniversite mezunu %30) birçok Anadolu iline kıyasla daha yüksek seyretmektedir. Damızlık Koyun Keçi Yetiştiricileri Birliğine (DKKYB) üyelik oranı %81, hayvancılık eğitimi alma oranı ise %53 olarak tespit edilmiştir. Hayvan sağlığı uygulamalarında ikili bir yapı gözlenmiştir. Ulusal kampanyalarla desteklenen aşılarda yüksek düzeyde başarı sağlanırken Koyun-Keçi Vebası (PPR %90, brusella %85, şap %79, enterotoksemi %72), gönüllü koruyucu hekimlik uygulamalarında ciddi eksiklikler belirlenmiştir (şarbon %2, kuduz %6, mastitis %1). Karantina uygulama oranı %22, göbek kordonu bakımı %22, hastalık kontrol programı uygulama oranı ise %24 düzeyinde kalmıştır. Veteriner hekimlik hizmetlerine ilişkin değerlendirmede, işletmelerin yalnızca %12’sinin düzenli veteriner hekim hizmeti aldığı; hizmetin ağırlıklı olarak tedavi (%48) ve aşı (%35) odaklı olduğu; sürü sağlığı danışmanlığı (%14) ile suni tohumlama (%3) hizmetlerinin ise oldukça sınırlı kaldığı görülmektedir. Hayvan sigortası yaptırma oranı %18, kuru dönemde mastitis tedavisi uygulama oranı ise yalnızca %5’tir. Uluslararası literatürle karşılaştırıldığında, Malatya’daki kampanya destekli aşı oranlarının gelişmiş ülke düzeylerine yaklaştığı, ancak gönüllü koruyucu hekimlik uygulamalarının gelişmekte olan ülkelerin bile gerisinde kaldığı anlaşılmaktadır. Özellikle zoonoz hastalıklar (kuduz, şarbon) ve yenidoğan bakımı konularında risk algısının oldukça zayıf olduğu, bu durumun halk sağlığı açısından ciddi bir risk oluşturduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Malatya ilindeki koyunculuk işletmeleri geleneksel aile işletmeciliği modelini sürdürmekle birlikte, eğitim düzeyi ve örgütlenme açısından görece olumlu bir profil sergilemektedir.