Cultural Heritage from the Ottoman Era to Today: Reading the Historical Antep Long Bazaar Through the Work “Uzun Çarşının Uluları”

Türk tarihi içinde çeşitli açılardan önem arz eden ve Doğu medeniyetleriyle özdeşleşen yapıların başında tarihî uzun çarşılar gelmektedir. Taşıdıkları fonksiyonellikleriyle dönemlerinin içtimai hayatına dair derinlikli bilgiler sunan uzun çarşılar, özellikle Osmanlı Dönemi’nde ciddi gelişimler gösterir. Gerek mimari yönü gerekse kültür hayatına tesirleriyle şehir ve bölgenin ticaret ve kültür merkezi hâline gelmesini sağlarlar. Günümüzde de varlığını devam ettiren bu mekânları Osmanlı’dan kalan somut kültürel miras şeklinde değerlendirmek yanlış olmayacaktır. Tarihî uzun çarşılar, mekân-insan ilişkisindeki çok yönlü etkileriyle şehir ve insan profilinin çeşitlenmesi ve gelişiminde pay sahibidirler. Bu çalışmanın amacı Osmanlı Dönemi’nin önemli ticaret ve kültür merkezlerinden biri olan eski Antep’in tarihi Uzun Çarşısını nesnel ve kurmaca taraflarıyla incelemektir. Çalışmada Antep Uzun Çarşısı, incelemeye esas metin olarak tercih edilen Mitat Enç’in Uzun Çarşının Uluları eserindeki görünümüyle değerlendirilmiştir. Çalışmada mekân odaklı bir bakış açısı hâkim olduğu için yöntemde edebiyat ve mimari paydaşlığından hareketle mekân-insan ilişkisine yoğunlaşılmıştır. Yapılan tahlillerde betimsel bir yaklaşım benimsenmiştir. Kent ve kente has bir mekân ile söz konusu mekânın bireyden topluma doğru genişleyen etkisi, ilgili disiplinler etrafında anlamlandırılmaya çalışılmıştır. Elde edilen verilerden hareketle eski Antep’in uzun çarşısının sadece ticaret merkezi olarak değil, döneminin sosyal, psikolojik ve tarihsel değişkenlerini objektif şekilde işleyen ve sosyolojik veriler sunan bir misyon taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.