Methiyelerde Mübalağayı Güçlendirmeye Yardımcı Olan Bir Teknik Üzerine Tespit ve Değerlendirmeler

Kaside, klasik Türk şiirinde övgü ve yergi gibi belirli bir maksat doğrultusunda kaleme alınması yönüyle dikkat çeken bir nazım şeklidir. Şairlerin, muhayyile güçlerinin imkânlarıyla kasidelerin methiye beyitlerinde tesis ettikleri mübalağalı söylemleri mana bakımından pekiştirip güçlendirmek amacıyla uygulandığını tespit ettiğimiz bir teknik bu çalışmanın hareket noktasını oluşturmaktadır. Bu teknik; methiyelerin övgü beyitlerinde, övülen şahsiyetin herhangi bir vasfına yönelik ortaya konan olumlu ve mübalağalı bir iddianın kapsam dairesinin bir nükte etrafında daraltılmış gösterilerek aslında bu yolla söz konusu iddianın mübalağa seviyesinin yükseltilmesine dayanır. Övgüyü hem bir nükte ile estetik bir söyleyiş kalıbına oturtma hem de anlam bakımından güçlendirmeye dayalı bu yöntemin örnek kullanımlarını tespit etmek amacıyla toplamda 695 kaside taranmış ve 79 beyit tespit edilmiştir. Bu beyitler, çalışmanın inceleme bölümünde dil malzemesi, yapı ve muhteva yönlerinden detaylı olarak incelenmek suretiyle şairlerin bu övgü tarzından yararlanma yönleri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda; söz konusu övgü yönteminin kullanımında takip edildiği sonucuna varılan uygulama aşamaları ve bu aşamaların ikincisinde, ilk aşamada yapılandırılan mübalağayı nükteye dayalı güçlendirmek amacıyla seçildikleri tespit edilen ayrıştırma unsurları ele alınmıştır. Bu övme tarzında, başlangıçta kurulan mübalağanın nükteli bir ayrıştırma adımı ile pekiştirilmesi; beyitte ilk söylenen sözden bir nükteye dayanarak vazgeçer gibi yapılıp ardından tekrar ve daha güçlü bir şekilde, ilk sözdeki duygu ve düşünce bağlamına dönüş anlamına gelen rücu sanatının farklı bir uygulaması olarak değerlendirilmeye müsait görünmektedir.