भरतय लकशहच उतकरत: ऐतहसक वरस आण आधनक आवहनच चकतसक अभयस

भारतीय लोकशाही ही केवळ एक राजकीय व्यवस्था नसून ती जगातील सर्वात मोठी आणि गुंतागुंतीची मानवी प्रयोगशाळा मानली जाते. भारताच्या लोकशाहीची पाळेमुळे केवळ १९४७ च्या स्वातंत्र्यप्राप्तीत किंवा १९५० च्या संविधान अंमलबजावणीत नाहीत, तर तिला हजारो वर्षांचा समृद्ध ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारसा लाभलेला आहे. प्राचीन काळातील 'लिच्छवी' आणि 'शाक्य' यांसारख्या गणसंघांमधील सहमतीचे राजकारण, मध्ययुगीन काळातील संत परंपरेने दिलेली समतेची शिकवण आणि त्यानंतर ब्रिटिशांच्या वसाहतवादाविरुद्ध दिलेला प्रदीर्घ अहिंसक लढा, यातून भारतीय लोकशाहीची वैचारिक जडण-घडण झाली आहे. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या दूरदृष्टीने आणि अफाट परिश्रमाने तयार झालेले 'भारतीय संविधान' या लोकशाही उत्क्रांतीचा मुख्य गाभा आहे. या संविधानाने केवळ मतदानाचा अधिकारच दिला नाही, तर सामाजिक आणि आर्थिक लोकशाहीचे स्वप्नही पेरले. स्वातंत्र्योत्तर काळात भारताने अनेक आव्हाने पेलत लोकशाही टिकवून ठेवली असली, तरी वर्तमान काळात या व्यवस्थेसमोर नवीन संकटे उभी राहिली आहेत. वाढती आर्थिक असमानता, समाजातील वाढते राजकीय ध्रुवीकरण आणि तंत्रज्ञानाच्या आक्रमणामुळे निर्माण झालेले 'फेक न्यूज' व गोपनीयतेचे प्रश्न ही लोकशाहीपुढील आधुनिक आव्हाने आहेत.