Üretken Yapay Zekâ Çağında Çalışmanın Geleceği Nedir? Marksist ve Ricardocu Bir Analiz

Yapay zekâ (YZ) kapasitesindeki gelişmeler nedeniyle beyaz yakalı profesyonel mesleklerin otomasyonuna dair kamusal söylem artmakta, bu da çalışmanın geleceğinin sınırları hakkında sorular doğurmaktadır. Marx ve Ricardo’nun teknolojik işgücü ikamesi çerçevesi, YZ bağlamında çalışmanın geleceğini anlamamıza yardımcı olmaktadır. Marx’ın Kapital'deki tartışmaları ile Ricardo’nun Ekonomi Politiğin ve Vergilendirmenin İlkeleri’ndeki değerlendirmeleri; teknoloji kaynaklı işçi ikamesinin ve istihdam ilişkilerindeki güvencesizliğin, çağdaş dijital kapitalist ekonominin içsel mantığına yerleşik olduğu yönündeki ortak tezi ortaya koymaktadır. Kuramsal çerçevelerinde üç önemli fark bulunmaktadır: (1) Marx, YZ gibi çok gelişmiş teknolojilerle bile kapitalizm içinde yüksek düzeyde teknolojik işsizliğin mümkün olduğuna inanmazken, Ricardo dengeleyici yönde istihdam yaratıcı eğilimleri kabul etmekle birlikte teknolojik işsizliği ciddi bir tehdit olarak görmüştür; (2) Ricardo’nun kâr oranlarının düşmesine ilişkin açıklaması yükselen ücretlerle sınırlıyken; Marx, kâr düşüşünün izini sermayenin artan organik bileşimine ve otomasyonun kendisine kadar sürer; (3) Marx için arzu edilir bir çalışma geleceği kapitalist bir çerçevede değil, komünizmde bulunurken, Ricardo kapitalizme alternatif görmemektedir.