Rejeneratif Planlamanın Sosyolojik Temelleri: Savaş Sonrası Kentlerde Kimlik, Travma ve Yenilenme Süreçleri

Savaşlar, kentlerde fiziksel yıkımın yanı sıra kolektif travma, kimlik erozyonu ve sosyal sermaye kaybı gibi derin sosyo-mekânsal tahribatlar yaratmaktadır. Savaş sonrası kentsel rekonstrüksiyon literatürü çoğunlukla fiziksel onarıma odaklanmakta, yıkımın sosyolojik boyutlarını bütünleştiren kapsayıcı modellerden yoksun kalmaktadır. Bu çalışma, kuramsal boşluğu doldurmak üzere rejeneratif planlamanın soyut sosyolojik temellerini analitik parametrelere dönüştüren özgün bir kavramsal model sunmayı amaçlamaktadır. PRISMA-ScR protokolüyle yürütülen bu sistematik kapsamlı derlemede; betimsel analiz ve tematik kodlama yoluyla savaş sonrası kentlerde kimlik inşası, travma onarımı ve toplumsal yenilenme süreçleri ele alınmıştır. Rejeneratif yaklaşım; kolektif hafızayı merkeze alan ve travmaları sosyal uyuma dönüştüren restoratif bir mekanizma olarak konumlandırılmıştır. Çalışmanın özgün kavramsal katkısı, travmatik mekânlara yönelik hedefli ve küçük ölçekli sosyo-kültürel müdahaleleri ifade eden “hafıza akupunkturu” kavramının literatüre kazandırılmasıdır. Saraybosna, Musul, Mogadişu ve Gazze örnekleri üzerinden yapılan karşılaştırmalı tematik sentez; katılımcı ve hafıza akupunkturu temelli mikro-müdahalelerin kentleri toplumsal olarak da yeniden yapılandırdığını, bu yaklaşımın yokluğunda ise kimlik erozyonunun kalıcılaştığını ortaya koymaktadır.