Beyond the ADHD Label: Four Neurobiologically Distinct Dopaminergic Dysregulation Profiles Within the Primary Dopaminergic Dysregulation Cascade and the Role of Primary-Care Screening in Chronic Disease Prevention - DEHB Etiketinin Ötesinde: Primer Dopaminerjik Disregülasyon Kaskadı Çerçevesinde Dört Nörobiyolojik Profil ve Kronik Hastalık Önlenmesinde Birinci Basamak Taramanın Rolü Çalışma taslağı — yazarın izni olmaksızın atıf yapılamaz

Keywords: ADHD; dopaminergic dysregulation; tonic/phasic dopamine balance; Primary DopaminergicDysregulation Cascade; PDDK; neurobiological subtype; Sluggish Cognitive Tempo; SCT; CognitiveDisengagement Syndrome; CDS; prefrontal cortex; HPA axis; allostatic load; hair cortisol; Vital Exhaustion;chronic disease prevention; Parkinson's disease; Alzheimer's-type dementia; methylphenidate; TriNetX;dopaminergic stabilisation; primary-care screening; nomenclature; organ insufficiency; falsifiabilityAbstractThe term 'Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder' (ADHD) names a clinically observable surface, not theunderlying mechanism. Current diagnostic categories — predominantly inattentive, predominantlyhyperactive-impulsive, and combined — were built from behavioural observation and, as the expandingneuroimaging literature now demonstrates, fail to account for substantial neurobiological heterogeneity(Bu et al., 2025; Saad et al., 2022). This manuscript argues that ADHD represents at least fourneurobiologically distinct dopaminergic dysregulation profiles, each with a unique tonic/phasic dopaminesignature and a unique position within the Primary Dopaminergic Dysregulation Cascade (PDDK). The PDDKis a testable working framework proposing that chronic neuroendocrine dysregulation originating inprefrontal dopaminergic insufficiency can, under sustained chronic stress, progress through successivestages — neuroendocrine activation, cumulative allostatic load, cytotoxic breakdown, and proteostasisfailure — to a threshold beyond which irreversible neurodegenerative or chronic disease pathologyemerges. None of the proposals in this manuscript are presented as established findings; all are offered asliterature-consistent, testable hypotheses. Reversed-direction evidence is a critical focus: dopaminergicstabilisation has been associated with HPA axis normalisation (Springer 2021); methylphenidatesignificantly reduced salivary cortisol within one month of treatment (Middle East Current Psychiatry,2021); and in the TriNetX large-database analysis, stimulant-using ADHD patients showed a 58% reductionin Parkinson's disease risk (HR=0.419) — reversed evidence demonstrating that dopaminergic dysregulationsits at a point where the cascade can be not only initiated but also reversed. ADHD screening must berepositioned not as a psychiatric checklist but as a mechanism-based early-warning and preventioninstrument for the more severe chronic diseases fed by the same upstream mechanism. Anahtar kelimeler: DEHB; dopaminerjik disregülasyon; tonik/fazik dopamin dengesi; Primer DopaminerjikDisregülasyon Kaskadı; PDDK; nörobiyolojik alt tip; Yavaş Bilişsel Tempo; SCT; Bilişsel Kopukluk Sendromu; CDS;prefrontal korteks; HPA ekseni; allostatik yük; hair kortizol; Vital Tükenmişlik; kronik hastalık önleme; Parkinsonhastalığı; Alzheimer tipi demans; mezotilfenidat; TriNetX; dopaminerjik stabilizasyon; birinci basamak tarama;isimlendirme; organ yetmezliği; yanlışlanabilirlikÖz"Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu" (DEHB) terimi, klinikte gözlemlenebilir bir yüzeyi tanımlamakta;altta yatan mekanizmayı değil. Mevcut tanı kategorileri — ağırlıklı dikkatsizlik, ağırlıklı hiperaktif-dürtüsel vekombine — davranış gözlemine dayalı olarak kurulmuş olup, giderek genişleyen nöroimaging literatürününgösterdiği üzere, önemli bir nörobiyolojik heterojenliği açıklamakta yetersiz kalmaktadır (Bu ve ark., 2025;Saad ve ark., 2022). Bu makale, DEHB'nin en az dört nörobiyolojik açıdan ayrışık dopaminerjik disregülasyonprofilini temsil ettiğini öne sürmekte; her birinin kendine özgü bir tonik/fazik dopamin imzası ve PrimerDopaminerjik Disregülasyon Kaskadı (PDDK) içinde kendine özgü bir konumu olduğunu savunmaktadır.PDDK, prefrontal dopaminerjik yetersizlikte köklenen kronik nöroendokrin disregülasyonun, uzun sürelikronik stres altında, ardışık aşamalar — nöroendokrin aktivasyon, kümülatif allostatik yük, sitotoksik kırılmave proteostaz yetersizliği — boyunca, geri dönüşü olmayan nörodejeneratif ya da kronik hastalıkpatolojisinin ortaya çıktığı bir eşiğe ilerleyebileceğini öne süren, test edilebilir bir çalışma çerçevesidir. Bumakalede sunulan önermelerin hiçbiri yerleşik bulgular olarak değil, literatürle tutarlı ve sınanabilirhipotezler olarak sunulmaktadır. Tersine kanıt çalışmaları kritik bir odak noktasıdır: dopaminerjikstabilizasyon, HPA ekseni normalleşmesiyle ilişkilendirilmiş (Springer 2021), metilfenidat bir ay içindetükürük kortizolünü anlamlı biçimde düşürmüş (Middle East Current Psychiatry, 2021) ve TriNetX büyükveritabanı analizinde stimülan kullanan DEHB hastalarında Parkinson riski %58 azalmıştır (HR=0,419) — bu,dopaminerjik disregülasyonun hem kaskadın başında hem de sonucunu tersine çevirebilecek bir noktadayer aldığını gösteren ters yönlü kanıttır. DEHB taraması, bir psikiyatrik kontrol listesi olarak değil; aynıupstream mekanizmadan beslenen daha ağır kronik hastalıklar için mekanizma tabanlı bir erken uyarı veönleme aracı olarak yeniden konumlandırılmalıdır.