Surunkali Filadelfi̇ya Xromosomasiga Manfiy Mieloproliferativ Neoplaziyalar Patogenezining Molekulyar-Genetik, Epigenetik Va Yallig'lanishga Asoslangan Mexanizmlari: Jak–stat Signal Yo'li, Klonal Gematopoez Va Suyak Ko'migi Mikromuhitining O'ZARO Ta'siri

Dolzarbligi. Surunkali mieloproliferativ neoplaziyalar (SMN) gematopoetik o'zak hujayralarning klonal ko'payishi, mieloid qator hujayralarining ortiqcha ishlab chiqarilishi hamda hujayra ichidagi proliferativ va yallig'lanishga oid signal yo'llarining buzilishi bilan tavsiflanadigan geterogen gematologik kasalliklar guruhidir. Filadelfiya xromosomasiga manfiy klassik mieloproliferativ neoplaziyalar — politsitemiya vera, essensial trombotsitemiya va birlamchi mielofibroz — patogenezida JAK2, CALR va MPL genlaridagi somatik mutatsiyalar muhim o'rin tutadi. Ushbu kasalliklarning rivojlanishi faqat alohida genetik o'zgarishlar bilan cheklanmay, qo'shimcha mutatsiyalar, epigenetik regulyatsiyaning buzilishi, surunkali yallig'lanish, immun tizim disfunksiyasi va suyak ko'migi mikromuhitining qayta shakllanishi bilan ham belgilanadi. Maqsad. Surunkali Filadelfiya xromosomasiga manfiy mieloproliferativ neoplaziyalar patogenezining asosiy molekulyar-genetik, epigenetik, hujayraviy va immunologik mexanizmlarini zamonaviy ilmiy ma'lumotlar asosida tizimli tahlil qilish. Materiallar va usullar. Maqola narrativ ilmiy sharh shaklida tayyorlandi. PubMed, PMC va boshqa ilmiy manbalarda e'lon qilingan sharh maqolalar hamda patogenezga oid tadqiqotlar tahlil qilindi. JAK2, CALR, MPL, TET2, DNMT3A, ASXL1, EZH2, TP53 va boshqa genlar, JAK–STAT, PI3K–AKT, RAS–MAPK signal yo'llari, yallig'lanish mediatorlari hamda suyak ko'migi stromal komponentlari bilan bog'liq ma'lumotlarga ustuvor ahamiyat berildi. Natijalar. Tahlil natijalari SMN patogenezi ko'p bosqichli biologik jarayon ekanligini ko'rsatadi. JAK2, CALR yoki MPL bilan bog'liq driver mutatsiyalar sitokin signallarining nazoratsiz faollashuviga va klonal gematopoezga olib keladi. Qo'shimcha genetik va epigenetik o'zgarishlar klonning biologik xususiyatlarini o'zgartirib, kasallik fenotipi, fibroz, tromboz va ikkilamchi o'tkir mieloid leykozga transformatsiya xavfiga ta'sir ko'rsatadi. Surunkali yallig'lanish va suyak ko'migi mikromuhitidagi o'zgarishlar esa patologik klonning saqlanishi va kengayishini qo'llab-quvvatlaydi.