Sa’dî’nin Bostân ve Nâbî’nin Hayriyye Adlı Eserinde Edep ve Güzel Ahlak Anlayışı Üzerine Karşılatırmalı Bir İnceleme

Bu çalışma, klasik Doğu edebiyatında hikemî söylemin iki önemli temsilcisi olan Sa‘dî-i Şîrâzî’nin Bostân’ı ile Nâbî’nin Hayriyye adlı eserini edep ve güzel ahlak anlayışı çerçevesinde karşılaştırmalı bir perspektifle incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada Sa‘dî’nin Bostân adlı eserinin ahlaki içerik bakımından yoğunluk taşıyan yedinci bölümü inceleme kapsamına alınmıştır. Çalışmada, eserlerde edep ve güzel ahlakın nasıl ele alındığı karşılaştırmalı yöntemle analiz edilmiştir. İncelemeler; şairlerin yaşadığı dönem ve coğrafyanın kültürel arka planı, didaktik üslup özellikleri ile edep ve ahlakın bireysel ve toplumsal işlevi olmak üzere belirlenen ölçütler çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, Sa‘dî’nin Bostân’da edep ve ahlakı yalnızca bilgi aktarımı olarak değil, bireyin karakterini şekillendiren ve nefis terbiyesi yoluyla ahlaki olgunlaşmayı hedefleyen bütüncül bir süreç olarak ele aldığını göstermektedir. Nâbî ise Hayriyye’de insanın yaratılışına bağlı ahlaki sorumluluklara doğrudan vurgu yapmakta; ilim öğrenmeyi hem ilahî yakınlığa ulaşmanın bir aracı hem de toplumsal düzenin temel unsurlarından biri olarak değerlendirmektedir. Sonuç olarak çalışma, Sa‘dî’nin daha sembolik ve evrensel bir anlatım benimsediğini, Nâbî’nin ise daha doğrudan ve toplumsal yönü belirgin bir edep ve ahlak anlayışı ortaya koyduğunu göstermektedir. Bu yönüyle araştırma, klasik metinlerde edep ve ahlak ilişkisine dair karşılaştırmalı bir değerlendirme sunmaktadır.