2023 Kahramanmaraş Depremi Etkilerinin Veri ve Uydu Tabanlı Analizi

Bu çalışma, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri öncesi ve sonrasında Türkiye’nin güney ve güneydoğusundaki on bir ilin (Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Elazığ, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye, Şanlıurfa) yapı stoku, zemin özellikleri ve deprem yönetmeliklerindeki değişimleri veriler ve uydu gözlemleriyle bütüncül biçimde değerlendirmektedir. 2002–2024 yılları arasında inşa edilen yapılar; kullanım amacı, taşıyıcı sistem türü, malzeme kalitesi ve yürürlükteki yönetmeliklere göre sınıflandırılmıştır. TÜİK, USGS, CORINE, Google Dynamic World ve OpenLandMap verileri analizlerde kullanılmıştır. Sonuçlar, yapı stokunun %85–95’ini betonarme sistemlerin oluşturduğunu; ancak malzeme ve denetim yetersizliklerinin büyük hasarlara yol açtığını göstermektedir. Deprem sonrası dönemde hızlı inşa süresi ve yüksek dayanım avantajları nedeniyle çelik ve prefabrik sistemlerin oranı artarken, yığma yapılar neredeyse tamamen ortadan kalkmıştır. Uydu analizleri, 1990–2018 arasında yapılaşmanın tüm illerde belirgin biçimde arttığını, 2023 sonrasında ise Kahramanmaraş, Elazığ ve Malatya’da deprem kaynaklı azalmalar yaşandığını göstermektedir. Bu durum, deprem kaynaklı yıkımın ve tahliye edilen bölgelerin mekânsal yansımalarını açıkça gösterirken, zemin analizleri, alüvyon ve suya doygun tabakalarda sıvılaşma ve taşıma gücü kayıplarının hasar şiddetini artırdığını doğrulamıştır. Genel olarak, deprem güvenliğinin yalnızca yönetmeliklerle değil; tasarım, uygulama, zemin etüdü ve denetimin eşgüdümlü iyileştirilmesiyle sağlanabileceği vurgulanmaktadır. Çelik, kompozit ve prefabrik sistemlerin yaygınlaştırılması, yığma yapı stokunun dönüştürülmesi ve uzaktan algılama tabanlı risk haritalarının planlama süreçlerine entegrasyonu, afet sonrası yeniden yapılanma ve kentsel dönüşüm için öncelikli mühendislik adımları olarak önerilmektedir.