Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ndeki Osmanlı Dönemi Sıbyan ve İptidai Mektepleri

Tarih boyunca Asya, Afrika ve Avrupa medeniyetlerinin odağında olan Kıbrıs, Venedikliler üzerine yapılan seferle 6 Ağustos 1571 tarihinde Osmanlı egemenliğine girmiştir. Üç asır Osmanlı idaresinde kalan ada, iskân ve imar edilmiştir. İmar faaliyetleri kapsamında adada çok sayıda dinî, sosyal ve eğitim kurumları tesis edilmiştir. İlköğretime karşılık gelen sıbyan ve iptidai mektepleri adada yaygın olarak inşa edilen örgün eğitim kurumlarıdır. Sıbyan mektebi 5-6 yaşlarındaki çocuklara okuma-yazma ve dinî eğitimin verildiği okullardır. İptidai mektepleri ise 1869’da Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile birlikte sıbyan mektepleri eğitiminde değişiklik yapılarak açılan ilköğretim kurumlarıdır. İptidai mekteplerinde dinî bilgilerin yanı sıra okuma-yazma, coğrafya ve aritmetik dersleri verilmiştir. Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nin Kıbrıs’ı fethinden itibaren İngilizlerin çıkardıkları Eğitim Yasası ile tüm okulların kanunen İngiliz yönetimine bağlandığı 1920 yılına kadar Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde inşa edilen mektepleri kapsamaktadır. Bu bağlamda Kuzey Kıbrıs’ın Lefkoşa, Gazimağusa (Mağusa), Girne, Yeni İskele ve Güzelyurt gibi farklı ilçelerinde yer alan dokuz adet mektep tespit edilmiştir. Mektepler Osmanlı mimari özelliklerini taşımalarının yanı sıra yerel etkileri de yansıtması bakımından önem arz etmektedir. Çalışmada az tanınan Kuzey Kıbrıs mektepleri tanıtılarak başkent İstanbul ve Anadolu örnekleri ile karşılaştırılmıştır. Böylece adadaki mekteplerin Osmanlı dönemi mektep mimarisi içerisindeki konumları belirlenmeye çalışılmıştır.