Memduh Erdoğan, Osmanlı’da Kapitalizmin Yükselişi: Sözleşme Serbestisi Tartışmaları (Kitap Değerlendirmesi, İktisat Yayınları, 2024, 180 s.)

Memduh Erdoğan’ın Osmanlı’da Kapitalizmin Yükselişi: Sözleşme Serbestisi Tartışmaları adlı eseri, sözleşme serbestliği ilkesini Osmanlı hukuk ve iktisat düşüncesi bağlamında hem tarihsel hem de kavramsal açıdan kapsamlı bir biçimde ele almaktadır. Çalışma, bu ilkenin 19. yüzyıl Avrupa’sında liberal hukuk ve klasik iktisat düşüncesi ile olan ilişkisini, Osmanlı mevzuatına giriş sürecini ve Hanefî fıkhındaki takyidî şartlarla yaşanan gerilimleri ayrıntılı şekilde tetkik etmektedir. Kitap üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, klasik fıkıh literatüründe şartlar, fâsid ve bâtıl akitler ile akdin geçerliliği üzerinde durarak sözleşme serbestliği tartışmalarının teorik ve kavramsal temelini ortaya koymaktadır. İkinci bölüm, Batı’da sözleşme düşüncesinin kapitalizm ve liberalizm çerçevesinde geçirdiği dönüşümü ele alarak Osmanlı tartışmalarına etkilerini göstermektedir. Erdoğan, bu bölümde sözleşme serbestliğinin kapitalist ekonomik yapılarla olan işlevsel ilişkisini, bireysel çıkarlar, piyasa düzeni, hukuki güvence ve ekonomik ilişkiler açısından detaylandırmaktadır. Üçüncü bölüm ise Mecelle, Usul-i Muhakemât-ı Hukukiye Kanunu ve dönemin hukukçularının metinleri üzerinden Osmanlı hukukunda sözleşme serbestliğinin fiilen nasıl tesis edildiğini kapsamlı biçimde ortaya koymaktadır. Eser, hukuki değişimin normatif, kurumsal ve fikrî boyutlarını derinlemesine ele alırken, fiilî uygulamalar ve günümüz hukuki bağlamlarla ilişkiler konusunda sınırlı kalmaktadır. Sonuç olarak çalışma, Osmanlı hukuk modernleşmesini klasik fıkıh geleneği ile modern hukuk anlayışı ekseninde değerlendiren, tarihsel, kavramsal ve akademik açıdan oldukça değerli bir kaynak olarak öne çıkmaktadır.