Öğrencilere Çatışma Çözme Becerileri Öğretimine Yönelik Türkiye de Yapılan Lisansüstü Tezlerin Sistematik Derlemesi (2010-2024)

Çatışma çözme becerileri, öğrencilerin sosyal uyum, duygusal gelişim ve akademik başarıları açısından temel öneme sahip olup, eğitim ortamlarında bu becerilerin kazandırılmasına yönelik farklı uygulamalar bulunmaktadır. Buradan hareketle bu araştırmanın amacı, Türkiye’de okul çağındaki öğrencilere çatışma çözme becerilerinin kazandırılmasına yönelik gerçekleştirilen lisansüstü tezleri sistematik bir biçimde incelemektir. Bu kapsamda çalışmada, 2010–2024 yılları arasında yayımlanmış ve Ulusal Tez Merkezi veri tabanında yer alan yüksek lisans ve doktora tezleri PRISMA yönergesi temel alınarak değerlendirilmiştir. Dâhil etme kriterlerini karşılayan 16 tez betimsel analiz yöntemiyle incelenmiş; tezlerin betimsel özellikleri, yöntemsel yapıları, kullanılan bağımsız ve bağımlı değişkenler ile yayına dönüştürülme durumları analiz edilmiştir. Bulgular, tezlerin büyük oranda yüksek lisans düzeyinde, nicel yöntemle ve deneysel desen kullanılarak gerçekleştirildiğini; müdahalelerin çoğunlukla ortaokul öğrencilerine yönelik ve sınıf ortamında uygulandığını ortaya koymuştur. En sık kullanılan bağımsız değişkenlerin akran arabuluculuğu ve barış eğitimi programları olduğu, çatışma çözme becerilerinin yanı sıra empati, özsaygı ve saldırganlık gibi sosyal-duygusal değişkenlerin de araştırmalarda yer aldığı belirlenmiştir. Tezlerin yalnızca %31’inin bilimsel makaleye dönüştürüldüğü görülmüş, özellikle yüksek lisans tezlerinde yayın oranının düşük olduğu saptanmıştır. Araştırma bulguları, alandaki mevcut eğilimleri ve yöntemsel tercihleri ortaya koymakta; çatışma çözme becerilerinin öğretimine yönelik lisansüstü çalışmaların kapsam, yöntem ve yayınlaştırma süreçleri açısından geliştirilmeye açık yönleri bulunduğunu göstermektedir.